Daħla

1. Bi ġrajjiet u kliem magħqudin intimament flimkien, Alla jirrivela u jwettaq il-pjan tas-salvazzjoni għal kull bniedem, iddestinat għal tisħib miegħu[1]. Din ir-relazzjoni feddejja titwettaq b’mod effikaċi fil-Liturġija, fejn it-tħabbira tas-salvazzjoni, li tidwi fil-Kelma li tiġi mxandra, issib it-twettieq tagħha fil-ġesti sagramentali. Dawn, infatti, jagħmlu preżenti fil-ġrajja umana l-ħidma feddejja ta’ Alla, li għandha l-milja tagħha fl-Għid ta’ Kristu. Il-qawwa feddejja ta’ dawk il-ġesti jissuktaw l-istorja tas-salvazzjoni li Alla qed iwettaq fiż-żmien.

Għalhekk is-Sagramenti, imwaqqfin minn Kristu, huma azzjonijiet li, permezz ta’ sinjali sensibbli, jattwaw l-esperjenza ħajja tal-misteru tas-salvazzjoni, billi jagħmlu possibbli s-sehem tagħna fil-ħajja divina. Huma l-“kapolavuri ta’ Alla” fil-Patt il-Ġdid u ta’ dejjem, qawwiet li jnixxu mill-Ġisem ta’ Kristu, għemejjel tal-Ispirtu li jaħdem fil-Ġisem tiegħu, li hu l-Knisja².

Għalhekk il-Knisja, fil-Liturġija, tiċċelebra bi mħabba sinċiera u bil-qima s-Sagramenti li Kristu nnifsu fdalha, sabiex tħarishom bħala wirt prezzjuż u għajn tal-ħajja u l-missjoni tagħha.

2. Sfortunatament ikollna nistqarru li ċ-ċelebrażżjoni liturġika, u speċjalment dik tas-Sagramenti, mhux dejjem qegħda ssir b’fedeltà sħiħa lejn ir-riti stabbiliti mill-Knisja. Dan id-Dikasteru bosta drabi kellu jindaħal biex iwieġeb għal dubia fuq il-validità ta’ Sagramenti ċċelebrati fir-Rit Ruman, meta ma ġewx imħarsa n-normi liturġiċi, u xi drabi b’ċerta sogħba kellu jagħti tweġiba negattiva, għax deherlu li, f’dawn il-każi, il-fidili ġew imċaħħda minn jeddijiethom, “jiġifieri l-misteru tal-Għid, iċċelebrat skond ir-ritwal stabbilit mill-Knisja”³. Bħala eżempju nistgħu nsemmu ċelebrazzjonijiet tal-magħmudija li fihom il-formula sagramentali ġiet mibdula f’xi element essenzjali, b’mod li invalidat is-Sagrament, u allura affettwat ħażin il-mixja sagramentali futura tal-fidili li, b’ċerta weġgħa, kellhom jirripetu ċ-ċelebrazzjoni mhux biss tal-magħmudija, iżda wkoll tas-Sagramenti li rċevew wara⁴.

3. F’ċerti ċirkustanzi seta’ kien hemm intenzjoni tajba ta’ xi ministri li, jew għax ma ġihomx f’rashom, jew għax imqanqlin minn motivi pastorali sinċieri, bidlu l-formuli u r-riti essenzjali stabbiliti mill-Knisja, forsi għax dehrilhom li b’hekk kienu qed jagħmluhom aktar adattati u jiftehmu aħjar. Iżda bosta drabi, “l-ideja ta’ motivazzjoni pastorali sservi ta’ maskra, anki bla ma wieħed jintebaħ, għal devjazzjoni suġġettiva u rieda manipulatriċi”⁵. Dan jikxef ukoll nuqqas fil-formazzjoni tal-ministru, speċjalment meta wieħed iqis il-valur tal-azzjoni simbolika, element essenzjali tal-att liturġiku-sagramentali.

4. Biex jgħin lill-isqfijiet fid-dmir tagħhom li jmexxu ’l quddiem u jħarsu l-ħajja liturġika tal-knejjes partikulari fdati lilhom, id-Dikasteru għad-Duttrina tal-Fidi, f’din in-Nota, jrid jippreżentalhom xi elementi ta’ xejra duttrinali għal dixxerniment dwar il-validità taċ-ċelebrazzjoni tas-Sagramenti, waqt li jqis ukoll ċerti aspetti dixxiplinari u pastorali.

5. L-iskop ta’ dan id-dokument jgħodd għall-Knisja Kattolika kollha kemm hi. Madanakollu l-argumenti teoloġiċi li jispirawh xi drabi huma msejjsin fuq kategoriji proprji tat-tradizzjoni Latina. Għalhekk is-Sinodu jew l-Assembleja tal-Ġerarki ta’ kull Knisja Kattolika tal-lvant għandhom jieħdu ħsieb jadattaw kif imiss id-direttivi ta’ dan id-dokument, waqt li jagħmlu użu mil-lingwaġġ teoloġiku proprju tagħhom, meta dan hu differenti mil-lingwaġġ użat f’dan it-test. Imbagħad ix-xogħol li jkun twettaq, qabel ma jiġi ppublikat, għandu jiġi sottopost għall-approvazzjoni tad-Dikasteru għad-Duttrina tal-Fidi.

I. Il-Knisja tirċievi u tesprimi ruħha fis-Sagramenti

6. Il-Konċilju Vatikan II, b’analoġija, japplika d-definizzjoni ta’ Sagrament għall-Knisja kollha. Speċjalment meta fil-Kostituzzjoni fuq il-Liturġija Mqaddsa jtenni li “mill-kustat ta’ Kristu rieqed fuq is-salib nixxa s-Sagrament tal-għaġeb li hu l-Knisja kollha”^[7], huwa għamel użu mill-kitba tipoloġika, għażiża għal Missirijiet il-Knisja, fuq ix-xebħ bejn Kristu u Adam⁷. It-test Konċiljari jirriferixxi għal kliem Santu Wistin⁸, li jtenni: “Jorqod Adam biex titnissel Eva; imut Kristu biex titnissel il-Knisja. Mill-ġenb ta’ Adam rieqed tnisslet Eva; mill-ġenb ta’ Kristu mejjet, minfud mil-lanza, inixxu s-Sagramenti, li bihom tnisslet il-Knisja”⁹.

7. Il-Kostituzzjoni Dommatika fuq il-Knisja ttenni li l-Knisja hi “fi Kristu bħala Sagrament, jiġifieri sinjal u strument tal-għaqda intima ma’ Alla u tal-unità tan-nisel uman kollu”[8]. U dan jitwettaq fuq kollox permezz tas-Sagramenti, għax f’kull wieħed minnhom titwettaq, skond il-mod ta’ kull wieħed, in-natura sagramentali tal-Knisja, il-Ġisem ta’ Kristu. Id-definizzjoni tal-Knisja bħala sagrament universali ta’ salvazzjoni “turi kif l-ekonomija sagramentali fl-aħħar mill-aħħar tagħżel il-mod li fih Kristu, is-Salvatur waħdieni, permezz ta’ l-Ispirtu, jilħaq il-ħajja tagħna fiċ-ċirkustanzi partikulari tagħha. Il-Knisja tiġi milqugħa, u fl-istess waqt tfisser dak li hi, fis-seba’ Sagramenti, li permezz tagħhom il-grazzja ta’ Alla tolqot fir-realtà l-għajxien ta’ l-insara, biex ħajjithom kollha, mifdija minn Kristu, issir qima li togħġob ’l Alla”.[9] 

8. Billi waqqaf il-Knisja bħala l-Ġisem tiegħu, Kristu jagħti lill-fidili sehem mill-istess ħajja tiegħu, billi jgħaqqadhom mal-mewt u l-qawmien tiegħu b’mod rejali u misterjuż permezz tas-Sagramenti[10]. Tabilħaqq, il-qawwa qaddiesa tal-Ispirtu s-Santu taħdem fil-fidili permezz tas-sinjali sagramentali[11], u tagħmilhom ġebel ħaj f’bini spiritwali, mibni fuq il-ġebla tax-xewka li hi Kristu l-Mulej[12], u poplu saċerdotali, li għandu sehem mis-saċerdozju waħdieni ta’ Kristu[13].

9. Għalhekk, is-seba’ azzjonijiet vitali, li l-Konċilju ta’ Trentu ddikjara solennement li huma ta’ istituzzjoni divina[14], huma l-post privileġġjat tal-laqgħa ma’ Kristu l-Mulej, li jagħti l-grazzja tiegħu u li, bil-kliem u l-atti ritwali tal-Knisja, jitma u jsaħħaħ il-fidi[15]. Huwa fl-Ewkaristija u fis-Sagramenti l-oħrajn kollha li “lilna tiġi ġġarantita l-possibbiltà li niltaqgħu mal-Mulej Ġesù u li tilħaqna l-qawwa tal-Passjoni tiegħu”[16].

10. Waqt li tifhem dan, il-Knisja, sa mill-bidunett tagħha, ħadet ħsieb speċjali tal-għejjun li minnhom tikseb l-ilma tal-ħajja għall-eżistenza u x-xhieda tagħha: il-Kelma ta’ Alla (li nsibuha fil-Kotba Mqaddsa u fit-Tradizzjoni) u s-Sagramenti, iċċelebrati fil-liturġija, li permezz tagħhom tersaq kontinwament lejn il-misteru tal-Għid ta’ Kristu[17].

L-interventi tal-Maġisteru f’dak li jolqot is-Sagramenti kienu dejjem imqanqlin minn ħrara fundamentali għall-fedeltà lejn il-misteru li jiġi ċċelebrat. Infatti, il-Knisja għandha d-dmir li tassigura l-prijorità tal-azzjoni ta’ Alla u li tħares l-unità tal-Ġisem ta’ Kristu f’dawk l-azzjonijiet li bħalhom ma hemmx, għax huma sagri “per eċċellenza” b’effikaċja li hi ġġarantita mill-ħidma saċerdotali ta’ Kristu[18].

II. Il-Knisja li tħares u hi mħarsa mis-Sagramenti

11. Il-Knisja hi “l-ministra” tas-Sagramenti, mhijiex il-padruna[19]. Meta tiċċelebrahom, hija nnifisha tirċievi l-grazzja, tħarishom u tiġi minnhom imħarsa. Is-setgħa li tista’ tħaddem dwar is-Sagramenti tixbaħ lil dik li għandha dwar l-Iskrittura Mqaddsa. F’din tal-aħħar il-Knisja tagħraf il-Kelma ta’ Alla, imniżżla bil-kitba taħt l-ispirazzjoni tal-Ispirtu s-Santu, u għalhekk tistabilixxi l-Kanoni tal-Kotba mqaddsa. Iżda fl-istess ħin tissottometti ruħha għal din il-Kelma, li hija “tismagħha bil-qima, tħarisha bil-qdusija, u tfissirha bil-fedeltà”[20]. Hekk ukoll il-Knisja, megħjjuna mill-Ispirtu s-Santu, tagħraf dawk is-sinjali sagri li permezz tagħhom Kristu jagħti l-grazzja li tnixxi mill-Għid, tiddetermina n-numru tagħhom u turi l-elementi essenzjali ta’ kull wieħed minnhom.

Waqt li tagħmel dan, il-Knisja tifhem sew li meta wieħed jamministra l-grazzja ta’ Alla, huwa ma jkunx qed isir padrun tagħha, iżda strument tal-Ispirtu billi jgħaddi lil ħaddieħor id-don ta’ Kristu paskali. B’mod partikulari hija taf li s-setgħa tagħha dwar is-Sagramenti ma tolqotx is-sustanza tagħhom[21]. Bħalma fil-predikazzjoni l-Knisja trid dejjem ixxandar bil-fedeltà l-Evanġelju ta’ Kristu li miet u rxoxta, hekk ukoll fl-azzjonijiet sagramentali hija trid tħares l-azzjonijiet feddejja li Ġesù fdalha.

12. Huwa veru li l-Knisja mhux dejjem uriet b’mod ċar il-ġesti u l-kliem li jsawwru s-sustanza stabbilita divinament. Iżda għas-Sagramenti kollha jidhru fundamentali dawk l-elementi li l-Maġisteru tal-Knisja, huwa u jagħti widen għas-sens tal-fidi tal-Poplu ta’ Alla u fi djalogu mat-teoloġija, qies bħala l-materja u l-forma, li magħhom tingħaqad ukoll l-intenzjoni tal-ministru.

13. Il-materja tas-Sagrament tikkonsisti fl-azzjoni umana li permezz tagħha jaġixxi Kristu. Xi drabi fiha jkun preżenti xi element materjali (ilma, ħobż, inbid, żejt); xi drabi tkun ġest b’tifsira speċjali (is-sinjal tas-salib, it-tqegħid tal-idejn, l-immersjoni, l-infużjoni, id-dlik, il-kunsens fiż-żwieġ). Dan l-aspett korporali huwa indispensabbli, għax iqiegħed is-Sagrament mhux biss fl-istorja umana, iżda wkoll, b’mod aktar fundamentali, fl-ordni simboliku tal-ħolqien u jorbtu mal-misteru tal-Verb li sar bniedem u tal-fidwa mwettqa minnu[22].

14. Il-forma tas-Sagrament tikkonsisti fil-kelma, li tagħti tifsira traxxendenti lill-materja, billi tbidillha t-tifsira ordinarja tal-element materjali u t-tifsira purament umana tal-azzjoni mwettqa. Din il-kelma hi dejjem imnebbħa, skond gradi differenti, mill-Iskrittura Mqaddsa[23], għandha għeruqha fit-Tradizzjoni ħajja tal-Knisja, u tiġi mfissra b’awtorità mill-Maġisteru tal-Knisja permezz ta’ dixxerniment għaqli[24].

15. Billi għandhom l-għeruq tagħhom fl-Iskrittura u fit-Tradizzjoni, il-materja u l-forma qatt ma kienu, u lanqas jistgħu, jiddependu mir-rieda ta’ xi individwu jew xi komunità. Għalhekk, dwar dawn, ix-xogħol tal-Knisja mhuwiex li tiddeterminahom kif wieħed jixtieq u b’mod arbitrarju, iżda, waqt li tħares is-sustanza tas-Sagramenti (salva illorum substantia)[25], bl-awtorità turihomlna, fedelment għall-azzjoni tal-Ispirtu.

Għal ċerti Sagramenti, il-materja u l-forma jidhru sustanzjalment definiti sa mill-bidu, u għalhekk jidher ċar it-twaqqif tagħhom direttament minn Kristu; għal oħrajn, id-definizzjoni tal-elementi essenzjali ġiet speċifikata tul il-medda ta’ storja kkomplikata, xi drabi bi żvilupp konsiderevoli.

16. Jeħtieġ niftakru wkoll li meta l-Knisja tintervjeni biex tiddetermina l-elementi kostituttivi ta’ Sagrament, hija dejjem taġixxi bbażata fuq it-Tradizzjoni, biex tfisser aħjar il-grazzja li jagħti s-Sagrament.

Huwa f’dan il-kuntest li r-riforma liturġika tas-Sagramenti, imwettqa skond il-prinċipji tal-Konċilju Vatikan II, fittxet li r-riti jiġu riveduti b’mod li jesprimu aktar ċar ir-rejaltajiet sagri li huma jfissru u jipproduċu[26]. Il-Knisja, bil-maġisteru tagħha f’materja sagramentali, tħarreġ is-setgħa tagħha fuq il-bażi ta’ dik it-Tradizzjoni ħajja “li ġejja mill-Appostli u tiżviluppa fil-Knisja bl-għajnuna tal-Ispirtu s-Santu”[27].

Għalhekk, waqt li, taħt il-ħidma tal-Ispirtu, għarfet il-karattru sagramentali ta’ ċerti riti, il-Knisja rat li jikkorrispondu għall-intenzjoni ta’ Ġesù, li jagħmel il-ġrajja tal-Għid attwali u b’mod li nistgħu nieħdu sehem fih[28].

17. Għas-Sagramenti kollha dejjem kienet meħtieġa l-osservanza tal-materja u l-forma għall-validità taċ-ċelebrazzjoni. Bidliet arbitrarji fil-waħda u/jew fl-oħra – il-gravità jew il-kawża li tinvalida ċ-ċelebrazzjoni għandhom jiġu mistħarrġa f’kull każ – iqegħdu fil-periklu l-għotja effettiva tal-grazzja sagramentali, bi ħsara ċara għall-fidili[29]. Kemm il-materja kif ukoll il-forma, imfissrin fil-Kodiċi tad-Dritt Kanonku[30], huma stabbiliti fil-kotba liturġiċi ppromulgati mill-awtorità kompetenti, li għalhekk jeħtieġ jiġu osservati fedelment, “mingħajr ebda żjieda, tnaqqis jew tibdil”[31].

18. Marbuta mal-materja u l-forma hemm l-intenzjoni tal-ministru li jiċċelebra s-Sagrament. Huwa ċar li hawnhekk il-kwestjoni tal-intenzjoni hi distinta minn dik tal-fidi personali u tal-kundizzjoni morali tal-ministru: dawn ma jolqtux il-validità tal-għotja tal-grazzja[32]. Infatti huwa għandu jkollu “għallinqas l-intenzjoni li jagħmel dak li tagħmel il-Knisja”[33], biex l-azzjoni sagramentali tkun tabilħaqq att uman, ħieles minn kull awtomatiżmu, u att għal kollox ekklezjali, ħieles minn rieda arbitrarja tal-individwu. Barra minn hekk, ladarba dak li tagħmel il-Knisja mhuwiex ħaġa oħra ħlief dak li waqqaf Kristu[34], l-intenzjoni wkoll, flimkien mal-materja u l-forma, tikkontribwixxi biex l-azzjoni sagramentali tkun il-kontinwazzjoni tal-opra feddejja tal-Mulej.

Il-materja, il-forma u l-intenzjoni huma intrinsikament marbutin flimkien: huma jingħaqdu flimkien fl-azzjoni sagramentali b’mod li l-intenzjoni ssir il-prinċipju li jgħaqqad il-materja u l-forma, waqt li tagħmilhom sinjal sagru li permezz tiegħu il-grazzja tingħata ex opere operato[35].

19. Il-materja u l-forma jirrappreżentaw l-element sensibbli u oġġettiv tas-Sagrament; iżda, għall-kuntrarju, l-intenzjoni tal-ministru, flimkien mad-dispożizzjoni ta’ min jirċievi s-Sagrament, tirrappreżenta l-element interjuri u suġġettiv tiegħu. Madanakollu, hija wkoll, min-natura tagħha, tista’ tintwera wkoll esternament fl-osservanza tar-rit stabbilit mill-Knisja, hekk li bidla gravi fl-elementi essenzjali tnissel ukoll dubju dwar l-intenzjoni rejali tal-ministru, li tikkawża l-invalidità tas-Sagrament li ġie ċċelebrat[36]. Għax, bħala prinċipju, l-intenzjoni li tagħmel dak li tagħmel il-Knisja trid tidher fil-fatt li wieħed juża l-materja u l-forma stabbiliti mill-Knisja[37].

20. Il-materja, il-forma u l-intenzjoni huma dejjem inklużi fil-kuntest taċ-ċelebrazzjoni liturġika, u dan ma jiffurmax ornament (ornatus) ċeremonjali tas-Sagramenti, u lanqas daħla didattika għar-rejaltà li qed isseħħ, iżda, fis-sħuħija tagħha, hi l-avveniment li fih tissokta titwettaq il-laqgħa personali u komunitarja ta’ Alla magħna, fi Kristu u fl-Ispirtu s-Santu, laqgħa li fiha, bis-saħħa tal-medjazzjoni ta’ sinjali sensibbli, “jingħata lil Alla ġieħ perfett u jitqaddsu l-bnedmin”[38].

Għalhekk, il-ħerqa meħtieġa għall-elementi essenzjali tas-Sagramenti, li minnhom tiddependi l-validità tagħhom, trid tkun fi qbil mal-kura u r-rispett li jixirqu liċ-ċelebrazzjoni kollha, li fiha t-tifsira u l-effetti tas-Sagramenti jistgħu jinftehmu għal kollox permezz tad-diversi ġesti u kliem, u b’hekk iħeġġu l-parteċipazzjoni attiva tal-fidili[39].

21. L-istess Liturġija tippermetti dik il-varjetà li tħares lill-Knisja minn “uniformità riġida”[40]. Għalhekk il-Konċilju Vatikan II stabilixxa li “waqt li tibqa’ tinżamm l-unità f’dak li hu sustanzjali fir-rit Ruman, jistgħu jsiru tibdiliet u adattamenti leġittmi għal gruppi, reġjuni u popli differenti, l-aktar fil-missjonijiet, ukoll fir-reviżjoni tal-kotba liturġiċi”[41].

Għalhekk, ir-riforma liturġika li ried il-Konċilju Vatikan II mhux biss tawtoriżża lill-Konferenzi Episkopali biex jintroduċu adattamenti ġenerali fl-editio typica latina, iżda wkoll ippreveda l-possibbiltà ta’ adattamenti partikulari min-naħa tal-ministru taċ-ċelebrazzjoni, bl-għan waħdieni li jwieġeb għall-ħtiġijiet pastorali u spiritwali tal-fidili.

22. Madanakollu, biex il-varjetà “ma tisfax ta’ ħsara għall-unità, iżda tkunilha ta’ siwi”[42], jingħad ċar li, barra mill-każi espressament indikati fil-kotba liturġiċi, “li tirreġola l-Liturġija hu biss kompetenza tal-awtorità tal-Knisja”[43], li tinsab, skond iċ-ċirkustanzi, fl-Isqof, l-assembleja episkopali territorjali, jew is-Sede Appostolika.

Jidher ċar, infatti, illi “li tbiddel b’inizjattiva proprja l-forma taċ-ċelebrazzjoni ta’ Sagrament huwa mhux sempliċi abbuż liturġiku, bħal fil-każ ta’ ksur ta’ norma pożittiva, iżda hu ġerħa imposta fuq l-għaqda ekklezjali u fuq l-għarfien tal-azzjoni ta’ Kristu, u f’każi aktar gravi tagħmel invalidu s-Sagrament innifsu, għax in-natura tal-azzjoni ministerjali titlob li nittrażmettu fedelment dak li rċevejna (ara 1 Kor 15, 3)”[44].

III. Il-presidenza fil-liturġija u l-arti taċ-ċelebrazzjoni

23. Il-Konċilju Vatikan II u l-Maġisteru wara l-Konċilju jippermettu li l-ministeru ta’ min jippresiedi fil-liturġija jitqies fit-tifsira tiegħu proprja teoloġika. L-Isqof u l-presbiteri kollaboraturi tiegħu jippresiedu ċ-ċelebrazzjonijiet liturġiċi, li l-qofol tagħhom hi l-Ewkaristija, “l-għajn u l-quċċata tal-ħajja nisranija kollha”[45], in persona Christi (Capitis) u nomine Ecclesiae. Fiż-żewġ każi, għandna formuli li – għalkemm b’xi varjazzjonijiet – għandhom  ħafna għeruq fit-Tradizzjoni[46].

24. Il-formula in persona Christi[47] tfisser li s-saċerdot jirrappreżenta lil Kristu nnifsu fil-ġrajja taċ-ċelebrazzjoni. Dan jitwettaq fuq kollox meta, fil-konsagrazzjoni ewkaristika, huwa jtenni kliem il-Mulej bl-istess effikaċja, meta, bil-qawwa tal-Ispirtu s-Santu, jidentifika il-“jien” tiegħu ma’ dak ta’ Kristu. Meta mbagħad il-Konċilju jispjeġa li l-presbiteri jippresiedu l-Ewkaristija in persona Christi Capitis[48], mhux qed iħaddan l-idea li l-ministru, bħala “kap”, għandu s-setgħa li jista’ jħarrigħa arbitrarjament. Il-Kap tal-Knisja, u allura l-veru president taċ-ċelebrazzjoni, huwa Kristu biss. Huwa Hu “ir-Ras tal-Ġisem, li hu l-Knisja” (Kol 1, 18), għaliex huwa Hu li jagħmilha titnissel minn ġenbu, imantniha u jieħu ħsiebha billi saħansitra jagħti lilu nnifsu għaliha (ara Ef 5, 25.29; Ġw 10, 11). Il-potestas tal-ministru hija diakonia kif Kristu nnifsu jgħallem lid-dixxipli fil-kuntest tal-Aħħar Ċena (ara Lq 22, 25-27; Ġw 13, 1-20). Dawk li, bis-saħħa tal-grazzja sagramentali, jiġu mxebbħin miegħu, billi jieħdu sehem mill-awtorità li biha Huwa jmexxi u jqaddes il-Poplu tiegħu, huma, għaldaqstant, imsejjħin, fil-liturġija u fil-ministeru kollu pastorali, biex jikkonformaw ruħhom ma’ din l-istess loġika, ladarba nħatru rgħajja mhux biex jaħkmu fuq il-merħla, iżda biex jaqduha fuq il-mudell ta’ Kristu, ir-ragħaj it-tajjeb tan-nagħaġ (ara 1Pt 5, 3; Ġw 10, 11.14)[49].

25. Fl-istess ħin, il-ministru li jippresiedi ċ-ċelebrazzjoni jaġixxi nomine Ecclesiae[50], formula li tagħmilha ċara li, waqt li jirrappreżenta lil Kristu Ras quddiem il-Ġisem tiegħu li hu l-Knisja, huwa jippreżenta wkoll, quddiem ir-Ras tiegħu, lil dan il-Ġisem, anzi lil din l-Għarusa, bħala s-suġġett sħiħ taċ-ċelebrazzjoni, il-Poplu kollu saċerdotali, li f’ismu l-ministru qed jitkellem u jaġixxi[51]. Għax wara kollox, jekk inhu veru li “meta wieħed jgħammed, huwa Kristu nnifsu li qed jgħammed”[52], huwa veru wkoll li “meta l-Knisja tiċċelebra Sagrament, taġixxi bħala Ġisem li jaħdem bla ma jinfired mir-Ras tiegħu, ladarba hu Kristu-Kap li jaġixxi fil-Ġisem ekklezjali mnissel minnu fil-misteru tal-Għid”[53]. Dan juri kemm huma ordinati għal xulxin is-saċerdozju batteżimali u dak ministerjali[54], u jgħinna nifhmu li t-tieni wieħed jeżisti għas-servizz tal-ewwel wieħed. Sewwasew għalhekk, kif diġà rajna, fil-ministru li jiċċelebra s-Sagramenti ma tistax tkun nieqsa l-intenzjoni li jagħmel dak li tagħmel il-Knisja.

26. Ir-rwol doppju u magħqud imfisser fil-formuli in persona Christi – nomine Ecclesiae, u r-relazzjoni fekonda bejn saċerdozju batteżimali u saċerdozju ministerjali, flimkien mal-fehma li l-elementi essenzjali għall-validità tas-Sagramenti għandhom jiġu kkunsidrati fil-kuntest proprju tagħhom, jiġifieri fl-azzjoni liturġika, għandhom jgħinu lill-ministru biex jifhem dejjem aktar li “l-azzjonijiet liturġiċi mhumiex għamejjel privati, iżda ċelebrazzjonijiet tal-Knisja”, azzjonijiet li “skond id-diversità ta’ ordnijiet, ta’ ħidmiet u ta’ sehem attwali”, “huma azzjonijiet tal-Ġisem kollu tal-Knisja, manifestazzjoni tiegħu, u għandhom efffett fuqu”[55]. Sewwasew għalhekk il-ministru għandu jifhem li l-ars celebrandi awtentika hi dik li tirrispetta u tgħolli l-primat ta’ Kristu u l-actuosa participatio tal-assembleja liturġika kollha kemm hi, ukoll permezz ta’ ubbidjenza umli għan-normi liturġiċi[56].

27. Jidher dejjem iżjed urġenti li nimmaturaw l-arti taċ-ċelebrazzjoni li, waqt li żżomm ’il bogħod kemm minn rubriċiżmu riġidu kif ukoll minn immaġinazzjoni bla rażan, twassal għal dixxiplina li tenħtieġ tiġi rrispettata, biex inkunu dixxipli awtentiċi: “Mhuwiex il-każ li wieħed irid isegwi manwal ta’ etikett liturġiku. Huwa aktarx il-każ ta’ ċerta ‘dixxiplina’ – fis-sens użat minn Guardini – li, jekk tiġi mħarsa b’awtentiċità, tiffurmana. Huma ġesti u kliem li jqegħdu fl-ordni d-dinja interjuri tagħna u tagħmilna ngħixu ċerti sentimenti, atteġġjamenti u mġieba. Mhumiex spjegazzjoni ta’ xi idejal li rridu nfittxuh biex jispirana, iżda azzjoni li timplika l-ġisem kollu kemm hu, jiġifieri fl-essri tiegħu bħala unità ta’ ġisem u ruħ”[57]

Għeluq

28. “Dan it-teżor qiegħed għandna f’ġarar tal-fuħħar, ħalli b’hekk jidher sewwa li l-kobor ta’ din il-qawwa ġej minn Alla, u mhux minna” (2 Cor 4, 7). Il-kuntrast li juża l-appostlu, biex jisħaq li l-kobor tal-qawwa ta’ Alla juri ruħu permezz tad-dgħufija tal-ministeru tiegħu bħala predikatur, juri wkoll tajjeb x’jiġri fis-Sagramenti. Il-Knisja kollha hi msejjħa biex tħares l-għana li jinsab fihom, biex ma jiġi qatt imdallam il-primat tal-azzjoni feddejja ta’ Alla fl-istorja, ukoll fil-medjazzjoni dgħajjfa ta’ sinjali u ġesti proprji tan-natura umana.

29. Il-qawwa li taħdem fis-Sagramenti tifforma l-wiċċ tal-Knisja u tagħmilha kapaċi biex twassal id-don tas-salvazzjoni li Kristu mejjet u rxuxtat, fl-Ispirtu tiegħu, irid li jitwassal lil kull bniedem. Fil-Knisja hu fdat, speċjalment lill-ministri tagħha, dan it-teżor kbir, għax bħala “qaddejja ħerqana” tal-Poplu ta’ Alla, imantnuh bl-abbundanza tal-Kelma u jqaddsuh bil-grazzja tas-Sagramenti. Iridu jkunu huma l-ewwel li jaħdmu b’mod li jinżamm ħaj “il-ġmiel taċ-ċelebrazzjoni nisranija” u ma jġarrabx “taħsir minn intelliġenza superfiċjali u limitata tal-valur tagħha jew, aktar agħar, tiġi abbużata għas-servizz ta’ xi idejoloġija, tkun xi tkun”[58].

Hekk biss il-Knisja tista’, minn jum għal ieħor, “tikber fl-għarfien tal-misteru ta’ Kristu, hija u tgħaddas ħajjitha fil-misteru tal-Għid tiegħu, waqt li tistenna t-tieni miġja tiegħu”[59].

Il-Papa Franġisku, fl-Udjenza mogħtija lis-sottoskritt il-Prefett tad-Dikasteru għad-Duttrina tal-Fidi fil-31 ta’ Jannar 2024, approva din in-Nota, deċiża fis-Sessjoni Plenarja ta’ dan id-Dikasteru, u ordna l-pubblikazzjoni tagħha.

Mogħti f’Ruma, fis-sedi tad-Dikasteru għad-Duttrina tal-Fidi, fit-2 ta’ Frar 2024, fil-festa tal- Preżentazzjoni tal-Mulej.

Víctor Manuel Kard. Fernández
Prefett

Mons. Armando Matteo
Segretarju
għas-Sezzjoni Duttrinali

Miġjub għall-Malti mill-Isqof George Frendo op