L

A

I

K

0

S

Segretarjat għal-Lajċi tal-Arċidjoċesi ta' Malta

Home  

Ikkuntattjana

 

Kostituzzjoni Dommatika dwar il-Knisja, Lumen Gentium

 

 

 

 

 

 

Aktar dokumenti tal-Konċilju Ekumeniku Vatikan II u ta' Konċilji oħra ...

 

KOSTITUZZJONI DOMMATIKA DWAR IL-KNISJA

''LUMEN GENTIUM''

21 ta' Novembru, 1964.

 

WERREJ

 

KAP I  IL-MISTERU TAL-KNISJA

1 Il-Knisja, sagrament fi Kristu

2 Il-pjan tal-Missier etern għall-fidwa tal-bnedmin kollha

3 Il-missjoni u l-ħidma tal-Iben

4 L-Ispirtu li jqaddes il-Knisja

5 Is-Saltna ta' Alla

6 Xbihat tal-Knisja

7Il-Knisja, ġisem mistiku ta' Kristu

8 Il-Knisja, realtà viżibbli u fl-istess ħin spiritwali

 

KAP II IL-POPLU TA' ALLA

9 Alleanza ġdida u poplu ġdid

10 Is-Saċerdozju komuni

11 L-eżerċizzju tas-saċerdozju komuni fis-sagrament.

12 Is-sens tal-fidi u l-kariżmi tal-poplu ta' Alla

13 Universalità tal-poplu wieħed ta' Alla

14 Il-fidili Kattoliċi

15 Il-Knisja u l-Insara mhux kattoliċi

16 Il-Knisja u dawk li mhumiex insara.

17 Il-Karattru missjunarju tal-Knisja

 

KAP III IL-KOSTITUZZJONI ĠERARKIKA TAL-KNISJA U,  B'MOD PARTIKOLARI, L-EPISKOPAT

18 Daħla

19 Sejħa u istituzzjoni tat-Tnax

20 L-Isqfijiet suċċessuri tal-Appostli

21 L-Episkopat sagrament

22 Il-Kulleġġ tal-isqfijiet u r-ras tiegħu

23 Relazzjonijiet tal-isqfijiet fi ħdan il-kulleġġ episkopali

24 Il-Ministeru tal-Isqfijiet.

25 Id-dmir tal-isqfijiet li jgħallmu

26 Id-dmir tal-isqfijiet li jqaddsu lill-oħrajn

27 Is-segħta tal-isqfjiet li jiggvernaw

28 Il-presbiteri – ir-relazzjoni tagħhom ma' Kristu, mal-Isqfijiet, mal-presbiteri l-oħra u mal-poplu nisrani.

29 Id-Djakni

 

KAP IV IL-LAJĊI

30 Daħla

31 Natura u missjoni tal-lajċi

32 Dinjità tal-lajċi fil-poplu ta' Alla

33 L-appostolat tal-lajċi

34 Is-sehem tal-Lajċi fis-saċerdozju komuni u fil-kult

35 Sehem tal-lajċi fil-funzjoni profetika ta' Kristu u fix-xhieda tiegħu

36 Dinjita regali

37Relazzjonijiet mal-ġerarkija

38  Il-lajċi, ruħ tad-dinja.

 

Kap V  IS-SEJĦA UNIVERSALI GĦALL-QDUSIJA FIL-KNISJA

39 DAĦLA

40 Is-sejħa universali għall-qdusija

41 L-istess qdusija sseħħ b'mod differenti.

42 Toroq u mezzi tal-qdusija

 

Kap VI IR-RELIĠJUŻI

43 Il-kunsilli evanġeliċi fil-Knisja

44 Natura u importanza tal-istat reliġjuż fil-Knisja

45 L-awtorità tal-Knisja u l-istat reliġjuż

46 Kobor tal-konsagrazzjoni reliġjuża

47 Eżortazzjoni għall-perseveranza

 

Kap VII  IN-NATURA ESKATOLOĠIKA TAL-KNISJA PELLEGRINA  FUQ L-ART U L-GĦAQDA TAGĦHA MAL-KNISJA TAS-SEMA

48 Natura eskatoloġika tas-sejħa tagħna

49 Komunjoni tal-Knisja tas-sema mal-Knisja pelligrina fuq l-art

50 Relazzjonijiet tal-Knisja pellegrina fuq l-art mal-Knisja tas-sema

51 Dispożizzjonijiet pastorali

 

Kap VIII L-IMQADDSA VERĠNI MARIJA OMM ALLA FIL-MISTERU TA' KRISTU U TAL-KNISJA

DAĦLA

52 Il-Verġni Mqaddsa fil-misteru ta' Kristu

53 Marija u l-Knisja

54 L-intenzjoni tal-Konċilju

 

II. SEHEM IL-VERĠNI MARIJA FIL-PJAN TAS-SALVAZZJONI

55 Omm il-Messija fit-Testment il-Qadim

56 Marija fit-tħabbira tal-anġlu

57 Marija u t-tfulija ta' Ġesù

58 Il-Verġni Mqaddsa fil-Ministeru pubbliku ta' Ġesù

59 Il-Verġni Mqaddsa wara t-tlugħ fis-sema ta' Ġesù

 

III.  IL-VERĠNI MQADDSA U L-KNISJA

60 Marija, qaddejja tal-Mulej, fil-ħidma tal-fidwa u tal-qdusija

61Kooperazzjoni mal-fidwa

62Ħidma ta' salvazzjoni subordinata

63 Marija,Verġni u Omm, mudell tal-Knisja

64 Il-Knisja, Verġni u Omm

65 Il-virtujiet ta' Marija li l-Knisja għandha timita 


KOSTITUZZJONI DOMMATIKA DWAR IL-KNISJA

''LUMEN GENTIUM''

 

KAP 1  IL-MISTERU TAL-KNISJA 

Il-Knisja, sagrament fi Kristu

1  Kristu huwa d-dawl tal-ġnus: għalhekk dan il-Konċilju Mqaddes, mlaqqa' fl-Ispirtu s-Santu, jixtieq b'ħerqa kbira illi bit-tħabbir tal-Evanġelju lill-ħolqien kollu (cf. Mk 16, 15) jdawwal il-bnedmin kollha bid-dija ta' Kristu li tixgħel fuq wiċċ il-Knisja. Billi l-Knisja hija, fi Kristu, bħal sagrament jew sinjal u strument tal-għaqda intima ma' Alla u tal-unità tal-ġens tal-bnedmin kollu, il-Knisja għandha l-ħsieb illi, fuq il-passi ta' Konċilji oħra li saru qabel, tfisser b'mod iżjed ċar u preċiż lill-fidili u lid-dinja kollha n-natura u l-missjoni universali tagħha. Il-kondizzjonijiet ta' żmienna jagħtu lil dan id-dmir tal-Knisja piż u urġenza akbar sabiex il-bnedmin kollha, li huma l-lum magħqudin iżjed ma' xulxin b'rabtiet soċjali, tekniċi u kulturali differenti, jiksbu wkoll l-unità sħiħa fi Kristu.

Il-pjan tal-Missier etern għall-fidwa tal-bnedmin kollha

2. Il-Missier etern, b'deċiżjoni għalkollox ħielsa u misterjuża tal-għerf u t-tjubija tiegħu, ħalaq id-dinja kollha u ried li jgħolli l-bnedmin ħalli jkollhom sehem mill-ħajja divina. Meta f'Adam il-bnedmin waqgħu fid-dnub Alla ma telaqhomx u tahom dejjem l-għajnuna biex isalvaw fi Kristu li kellu jkun il-Feddej u "li hu x-xbieha ta' Alla li ma jidhirx, il-kbir fost il-ħlejjaq kollha." (Kol. 1,15) Il-Missier, qabel kull żmien, lill-magħżulin "għarafhom mill-bidu, ippredestinahom ukoll biex jieħdu s-sura fuq ix-xbieha ta' Ibnu, ħalli dan ikun il-kbir fost ħafna aħwa." (Rum. 8,29) ) Huwa amar li lil dawk kollha li jemmnu fi Kristu jiġborhom fil-Knisja mqaddsa li kienet diġa mħabbra bi xbihat sa mill-bidu tad-dinja u mħejjija b'mod tal-għaġeb fil-ġrajja tal-poplu ta' Israel u fil-patt il-qadim1, u mwaqqfa f'dawn l-aħħar żminijiet dehret fid-dinja meta ssawwab fuqha l-Ispirtu s-Santu u għad tasal għall-milja glorjuża tagħha fit-tmiem ta' din id-dinja. Mbagħad, kif naqraw fil-kitba tas-Santi Padri, il-ġusti kollha, minn Adam u "Abel sa l-aħħar fost il-magħżulin"2, ilkoll jinġabru  fil-Knisja universali quddiem il-Missier.

Il-missjoni u l-ħidma tal-Iben

3.  L-Iben għalhekk ġie fid-dinja,mibgħut mill-Missier li għażilna fih qabel il-ħolqien tad-dinja u ippredestinana biex fih inkunu wlied adottivi, għaliex huwa, l-Missier, ried li kollox jinġabar fih ( cf.Ef 1,4-5,10). Għalhekk biex itemm ir-rieda tal-Missier, Kristu inawgura fl-art is-Saltna tas-sema u irrivelalna l-misteru tagħa, u bl-ubbidjenza tiegħu temm il-fidwa. Il-Knisja, jew is-Saltna ta' Kristu, li għandha l-bidu tagħha f'misteru, tikber fid-dinja b'mod li jidher bis-setgħa ta' Alla. Dan il-bidu u dan l-iżvilupp tagħha jitfissru fid-demm u l-ilma li ħarġu mill-kustat miftuħ ta' Ġesu' msallab (cf. Ġw. 19,34) u tħabbru mill-Mulej meta tkellem fuq il-mewt  tiegħu fuq is-salib bil-kliem: "U meta nintrefa' mill-art, jien niġbed il-bnedmin kollha lejja." (Ġw 12,32) Kull darba li s-sagrifiċċju tas-salib, li fih "Kristu l-Ħaruf tal-Għid tagħna hu maqtul" (1Kor. 5,7), ikun iċċelebrat fuq l-altar, tiġġedded il-fidwa tagħna. Fl-istess ħin bis-Sagrament tal-ħobż ewkaristiku tintwera u sseħħ l-unità tal-fidili li jagħmlu ġisem wieħed fi Kristu (cf, 1 Kor.10,17).

 Il-bnedmin kollha huma msejħin għal din l-għaqda fi Kristu li hu d-dawl tad-dinja, li minnu aħna ġejjin, bih ngħixu u lejh mexjin.

 

L-Ispirtu li jqaddes il-Knisja

4.  Meta ntemmet il-ħidma li l-Missieir fada lill-Iben biex jagħmel fuq l-art, nhar l-Għid il-Ħamsin intbagħat l-Ispirtu s-Santu biex iqaddes bla ma qatt jehda l-Knisja u biex hekk dawk li jemmnu jkunu jistgħu jidħlu għand il-Missier permezz ta' Kristu fi Spirtu wieħed (cf. Ef. 2,18). Dan hu l-Ispirtu li jagħti l-ħajja, l-għajn ta' ilma li jasal sal-ħajja ta' dejjem (Cf, Ġw. 4,14;7,38-39); permezz tiegħu l-Missier jagħti mill-ġdid il-ħajja lill-bnedmin mejta ħtija tad-dnub, sakemm iqajjem fi Kristu l-iġsma tagħhom li jmutu (cf. Rum.8, 10-11). L-Ispirtu jgħammar fil-Knisja u fil-qlub tal-fidili bħal f'tempju (cf 1Kor. 3,16;6,19), u jitlob fihom u jixhed li huma wlied adottivi (cf. Gal 4,6; Rum. 8, 15-16 u 26). Hu jwassal il-Knisja għall-verità kollha, jgħaqqadha fis-sħubija u fis-servizz, jagħniha b'għotjiet differenti, b'doni ġerarkiċi u b'kariżmi, u b'dawn id-doni jmexxiha u jżejjinha bil-frott tal-grazzja tiegħu (cf. Ef. 4,11-12; 1 Kor. 12,4; Gal. 5,22). Bis-saħħa tal-Evanġelju Alla jżomm il-Knisja żagħżugħa, iġeddidha l-ħin kollu u jwassalha għall-għaqda perfetta mal-għarus tagħha3. Għaliex l-Ispirtu u l-Għarusa jgħidu lill-Mulej Ġesù: "Ejja!" (cf Apk. 22,17)

 Hekk il-Knisja kollha tidher bħala "poplu ta' Alla miġbur flimkien fl-għaqda tal-Missier u tal-Iben u tal-Ispirtu s-Santu"4.

 

Is-Saltna ta' Alla

5.  Il-Misteru tal-Knisja mqaddsa juri ruħu fl-istess twaqqif tagħha. Għaliex il-Mulej Ġesu' ta bidu lill-Knisja tiegħu meta xandar il-Bxara t-Tajba, jiġifieri l-wasla tas-Saltna ta' Alla mwiegħda minn sekli fl-Iskrittura:għaliex ''iż-żmien huwa mitmum u s-Saltna ta' Alla waslet." (Mk 1,15; cf. Mt.4,17) Din is-Saltna hija irrivelata ċar lill-bnedmin fil-kliem, fil-ħidma  u fil-preżenza ta' Kristu. Il-Kelma ta' Alla hija mxebbħa ma' żerriegħa miżrugħa f'għalqa (Mk 4,14); dawk li jisimgħuha bil-fidi u jagħmlu sehem mill-merħla żgħira ta' Kristu (Lq. 12,32) jilqgħu s-Saltna nnifisha; mbagħad iż-żerriegħa bis-saħħa tagħha stess tinbet u tikber sa jum il-ħsad (cf.Mk 4,26-29). Il-mirakli ta' Ġesu' wkoll jippruvaw li s-Saltna diġa waslet fuq l-art. "Jekk jiena qiegħed inkeċċi x-xjaten bis-saħħa ta' Alla, dan ifisser li waslitilkom is-Saltna ta' Alla." (Lq.11,20; cf . Mt. 12,28) Iżda fuq kollox is-Saltna tidher fl-istess persuna ta' Kristu, Bin Alla u Bin il-bnedmin, li ġie "biex jaqdi u biex jagħti ħajtu b'fidwa għall-kotra." (Mk 10,45)

 Meta Ġesù, wara li bata l-mewt fuq is-salib għall-bnedmin, qam mill-imwiet. Hu deher bħala l-Mulej, il-Feddej u l-Qassis ta' dejjem (cf. Atti 2,36; Lhud 5,6; 7,17-21) u sawwab fuq id-dixxipli tiegħu l-Ispirtu s-Santu mwiegħed mill-Missier (cf. Atti 2,3). Għalhekk il-Knisja, mogħnija bl-għotjiet tal-Fundatur tagħha u waqt li tħares bil-fedeltà l-preċetti tal-karità, tal-umiltà u taċ-ċaħda, tirċievi l-missjoni li tħabbar is-Saltna ta' Kristu u ta' Alla u li twaqqafha fil-ġnus kollha; ta' din is-Saltna hija l-ewwel nibta u l-bidu. Sadattant, waqt li tkompli tikber bil-mod il-mod hija nnifisha tixxennaq għall-perfezzjoni tas-saltna u bil-forzi tagħha kollha tittama u tixtieq li tingħaqad mas-Sultan tagħha fil-glorja.

 

Xbihat tal-Knisja

6.  Fit-Testment il-Qadim ir-rivelazzjoni tas-Saltna issir ħafna drabi permezz ta' xbihat; hekk ukoll nistgħu nsiru nafu n-natura intima tal-Knisja permezz ta' tixbihat meħudin mill-ħajja tal-kampanja jew mill-biedja jew mill-kostruzzjoni ta' bini jew mill-familja u miż-żwieġ, tixbihat li jinsabu diġa' fil-kotba tal-Profeti li jħejju għall-Patt il-Ġdid. Il-Knisja, infatti, hija l-maqjel li tiegħu Kristu huwa l-bieb waħdieni u meħtieġ (Ġw. 10,1-10). Hi wkoll il-merħla li tagħha Alla ħabbar minn qabel li kellu jkun ir-ragħaj (cf. Is. 40,11; Eż 34,11 ss); in-nagħaġ tagħha, għalkemm immexxija minn rgħajja bnedmin, iżda huwa Kristu nnifsu li jirgħahom u jitmagħhom; Kristu li hu r-ragħaj it-tajjeb u l-prinċep tar-rgħajja (cf. Ġw. 10, 11-15). 

 Il-Knisja hija art tajba għall-biedja jew l-għalqa ta' Alla (cf. 1Kor 3,9) F'din il-għalqa tikber siġra antika taż-żebbuġ li l-egħruq qaddisa tagħha kienu l-Patrijarki, u li fiha saret u għad issir ir-rikonċiljazzjoni bejn il-Lhud u l-Ġentili (cf Rum, 11.13-26). Hija tħawlet mill-Bidwi tas-sema bħal dielja magħżula (cf.Mt. 21, 33-43 para.; cf. Is. 5,1ss). Id-dielja vera huwa Kristu li jagħti l-ħajja u t-tkattir lill-friegħi u li mingħajrha ma nistgħu nagħmlu xejn (cf. Ġw. 15,1-5).

 Sikwit aktar il-Knisja tissejjaħ ukoll bini ta'Alla (1Kor. 3,9). Il-Mulej xebbah lilu nnifsu lill-ġebla li l-bennejja warrbu u li saret il-ġebla tax-xewka (Mt.21,42 par; cf.Atti $,11; 1Piet.2,7; S.117,22). Fuq dan il-pedament il-Knisja nbniet mill-Appostli (cf 1 Kor. 3,11) u fuqu hija tieħu saħħa u rbit. U dan il-bini jissejjaħ b'ħafna ismijiet: dar ta' Alla (cf. 1 Tim.3,15) li fiha tgħix il-familja tiegħu, l-għamara ta' Alla mal-bnedmin (Apk 21,3), u fuq kollox it-tempju mqaddes li s-Santi Padri jfaħħruh rappreżentat fis-santwarji tal-ġebel u li fil-liturġija ġustament jixxebbah mal-Belt imqaddsa, ma' Ġerusalem il-ġdida5. Għaliex f'din id-dinja aħna mibnijin fiha bħal ġebel ħaj (1Piet. 2,5). Lil din il-belt imqaddsa Ġwanni jaraha fit-tiġdid aħħari tad-dinja, nieżla mis-sema minn Alla, "imħejjija bħal għarusa mżejna għall-għarus tagħha." (Apk, 21, 1 s.)

 Il-Knisja, li tissejjaħ "Ġerusalem tas-sema" u "Ommna" (Gal 4,26; cf. Apk.12,17), tissejjaħ ukoll bħala għarusa bla tebgħa tal-Ħaruf bla tebgħa (Apk. 19,7; 21,2 u 9; 22,17), li Kristu "ħabb... u ta ħajtu għaliha... biex iqaddisha" (Ef. 5,26), li hu għaqqad miegħu b'patt li ma jinħallx, u li bla heda "imantni u jieħu ħsieb" (Ef. 5,29). Wara li ippurifikaha huwa riedha marbuta miegħu u toqgħod għalih bl-imħabba u l-fedeltà (cf. Ef. 5,24); fl-aħħar huwa mlieha għall-eternità bil-ġid tas-sema biex aħna nifhmu l-imħabba ta' Alla u ta' Kristu għalina li tisboq kull għarfien (cf. Ef. 3,19). Iżda waqt li l-Knisja fuq din l-art qed tagħmel il-pellegrinaġġ bogħod mill-Mulej (cf. 2 Kor. 5,6), hi tqis ruħha bħal itturufnata u tfittex u tixtieq il-ħwejjeġ tas-sema fejn Kristu qiegħed fil-lemin ta' Alla, fejn il-ħajja tal-Knisja hija moħbija ma' Kristu f'Alla, sakemm mal-għarus tagħha hija terġa' tidher fil-glorja (cf. Kol. 3,1-4).

 

Il-Knisja, ġisem mistiku ta' Kristu

7. L-Iben ta' Alla, fin-natura umana li hu kien għaqqad fih, rebaħ il-mewt bil-mewt u l-qawmien tiegħu mill-mewt; b'hekk huwa feda 'l-bniedem u bidlu f'ħolqien ġdid (cf. Gal. 6.15; 2 Kor. 5.17). Infatti, waqt li ikkomunika l-Ispirtu tiegħu lil ħutu miġmugħin mill-ġnus kollha, huwa għamilhom b'mod mistiku l-ġisem tiegħu.

 F'dan il-ġisem il-ħajja ta' Kristu tixtered f'dak li jemmnu; permezz tas- sagramenti dawn jingħaqdu b'mod misterjuż iżda reali ma' Kristu li bata u li issa jinsab igglorifikat6. Permezz tal-Magħmudija aħna nsiru nixbħu lil Kristu: "għax aħna wkoll, lkoll tgħammidna fi Spiritu wieħed, biex nagħmlu ġisem wieħed" (1Kor, 12,13). B'dan ir-rit imqaddes titfisser u sseħħ l-għaqda tagħna mal-mewt u l-qawmien ta' Kristu: għax "aħna ndfinna miegħu fil-mewt permezz tal-magħmudija"; iżda "jekk sirna ħaġa waħda f'mewt tixbaħ lil tiegħu, hekk ukoll ningħaqdu miegħu fil-qawmien tiegħu mill-mewt." (Rum 6, 4-5) Fil-qsim tal-ħobż ewkaristiku, meta aħna nieħdu sehem tassew fil-Ġisem tal-Mulej, sat-tqarbin, aħna nintrefgħu biex ningħaqdu lkoll flimkien u miegħu. "Għax la l-ħobża hija waħda, aħna, li aħna ħafna aħna ġisem wieħed, ilkoll kemm aħna nieħdu sehem minn ħobża waħda." (1Kor.10,17). B'hekk aħna lkoll insiru membri ta' dak il-Ġisem (cf 1Kor.12,27) u "kull wieħed minna membru tal-ieħor." (Rum.12,5)

 Iżda kif il-membri kollha tal-ġisem tal-bniedem, għalkemm ħafna, jiffurmaw ġisem wieħed, hekk ukoll jagħmlu ġisem wieħed il-fidili fi Kristu (cf 1Kor,, 12,12). Fil-bini tal-ġisem ta' Kristu hemm ukoll membri differenti u ħidmiet differenti. Wieħed iżda huwa l-Ispirtu li għall-ġid tal-Knisja jqassam l-għotjiet differenti tiegħu skond il-għana tiegħu u l-ħtieġa tal-ministeri (cf. 1 Kor. 12,11). Fost dawn l-għotjiet l-ogħla waħda hija l-grazzja mogħtija lill-Appostli li għall-awtorità tagħhom l-Ispirtu nnifsu jissottometti saħansitra lil dawk mżejna mill-kariżmi (cf. 1 Kor 14). L-istess Spirtu, waqt li jgħaqqad il-ġisem bil-qawwa tiegħu u bir-rabta ġewwinija tal-membri bejniethom, inissel u jħeġġeġ l-imħabba fost il-fidili. U għalhekk, jekk membru jbati, ibatu l-membri kollha miegħu; jekk membru jitfaħħar, jifirħu l-membri kollha miegħu. (cf, 1 Kor. 12.26)

 Ir-Ras ta' dan il-ġisem huwa Kristu. Huwa x-xbieha ta' Alla li ma jidhirx u fih kollox inħalaq. Huwa qabel kulħadd u kollox igħix fih. Huwa r-ras tal-ġisem li hi l-Knisja. Hu l-prinċipju, il-kbir li qam mill-imwiet, sabiex hu jkun l-ewwel f'kollox (cf. Kol.1, 15-18). Bil-kobor tas-setgħa tiegħu jiddomina fuq il-ħwejjeġ tas-sema u tal-art u bil-perfezzjoni u bil-ħidma tiegħu li huma 'l fuq minn ta' kulħadd huwa jimla lil ġismu kollu bil-għana tal-glorja tiegħu (cf. Ef. 1, 18-23)7.

 Il-membri kollha għandhom isiru jixbħuh, sakemm Kirstu jissawwar fihom (cf. Gal. 4,19). Għalhekk aħna, magħmulin nixbħuh, li mitna u qomna flimkien miegħu, insiru ħaġa waħda fil-misteri ta' ħajtu sakemm miegħu nieħdu sehem fis-Saltna (cf. Fil.3.21; 2Tim.2,11; Ef.2,6: Kol.2,12; eċċ). Waqt li għadna fil-mixja tagħna fuq l-art u mexjin fuq il-passi tiegħu fit-tribulazzjoni u l-persekuzzjoni, aħna nissieħbu mal-passjoni tiegħu bħal ġisem mar-Ras tiegħu; hekk aħna nbatu miegħu biex naqsmu miegħu l-glorja (cf. Rum. 8.17)

 Minnu "l-ġisem kollu, permezz ta' l-egħkiesi u l-irbit tiegħu, jieħu l-għajxien u l-għaqda biex jikber skond ma jagħtih Alla." (Kol. 2.19) Fil-ġisem tiegħu, jiġifieri l-Knisja, Kristu jqassam il-ħin kollu d-doni tal-ministeri u permezz tagħħom, bis-setgħa tiegħu, aħna ngħinu lil xulxin biex niksbu s-salvazzjoni; hekk, waqt li nagħmlu s-sewwa fl-imħabba, aħna nikbru f'kollox fih li hu r-Ras tagħna (cf. Ef. 4,11-16 gr.).

 Mbagħad, biex niġġeddu l-ħin kollu fih (cf. Ef. 4.23), huwa tana li nagħmlu sehem mill-Ispirtu tiegħu li hu wieħed u l-istess fir-Ras u fil-membri u tagħti lill-ġisem kollu ħajja, għaqda u moviment hekk illi s-Santi Padri setgħu jqabblu l-ħidma tiegħu ma' dak li jagħmel fil-ġisem il-prinċipju tal-ħajja, jiġifieri r-ruħ8.

 Kristu jħobb il-Knisja bħal għarusa tiegħu u għamel lilu nnifsu mudell ta' raġel li jħobb lil martu bħal ġismu stess (cf. Ef.5,25-28); iżda l-Knisja toqgħod għar-Ras tagħha (ibid. 23-24). "Billi fih tgħammar il-milja sħiħa tad-divinità fil-ġisem" (Kol. 2,9) Hu jimla bid-doni tiegħu lill-Knisja, li hi ġismu u l-milja tiegħu (cf. Ef. 1, 22-23), sabiex hija tfittex li tikseb u tasal għall-milja kollha ta' Alla (cf Ef. 3,19).

 

Il-Knisja, realtà viżibbli u fl-istess ħin spiritwali

8. Kristu, il-Medjatur waħdieni, waqqaf fuq din l-art il-Knisja mqaddsa tiegħu, komunità ta' fidi, ta' tama u ta' mħabba, u għamilha organiżmu li jidher; huwa jieqaf il-ħin kollu magħha9 u permezz tagħha jxerred fuq kulħadd il-verità u l-grazzja. Is-soċjetà mogħnija b'organi ġerarkiċi u l-ġisem mistiku ta' Kristu, l-assemblea li tidher u l-komunita' spiritwali, il-Knisja fuq l-art u l-Knisja li diġà qiegħda tgawdi  l-ġid tas-sema, m'għandhomx jitqiesu bħala żewġ realtajiet differenti iżda bħala realtà waħda komplessa magħmula minn element uman u element divin10. B'analoġija xierqa, għalhekk, wieħed jista' jxebbah il-Knisja mal-misteru tal-Verb magħmul bniedem. Infatti, kif in-natura li ħa l-Verb isservih ta' organu ħaj u ta' salvazzjoni, magħqud miegħu b'mod li ma jinħallx, hekk, b'mod jixxiebah, l-organiżmu soċjali tal-Knisja jservi lill-Ispirtu ta' Kristu li jagħtih il-ħajja biex il-ġisem jikber dejjem aktar (cf. Ef. 4. 16)11 .

 Din hija l-Knisja waħdanija ta' Kristu li fil-Kredu aħna nistqarru bħala waħda, qaddisa, kattolika u appostolika12, u li s-Salvatur tagħna, wara li qam mill-imwiet, ta lil Pietru biex jirgħaha (Ġw 21,17), ħalla f'idejħ u f'idejn l-appostli l-oħra biex ixerdduha u jmexxuha (cf. Mt. 28,18 ss), u waqqafha għal dejjem bħala "kolonna u pedament tal-verita'' (1Tim 3, 15). Din il-Knisja, mwaqqfa u organizzata f'din id-dinja bħala soċjetà, issib il-milja tagħha fil-Knisja Kattolika mmexxija mis-suċċessur ta' Pietru u mill-isqfijiet magħqudin miegħu13, għalkemm jibqa' veru li barra l-organiżmu tagħħa jeżistu ħafna elementi ta' qdusija u ta' verità li, għaliex huma doni proprji tal-Knisja ta' Kristu, iwasslu għall-unità Kattolika.

 Kif Kristu temm il-ħidma tal-fidwa fil-faqar u fil-persekuzzjoni, hekk il-Knisja hija msejħa biex taqbad l-istess triq ħalli twassal lill-bnedmin il-frott tal-fidwa. Ġesu' Kristu, "għad li baqa' bin-natura ta' Alla xejjen lilu nnifsu billi ħa n-natura ta' lsir" (Fil 2,6-7), u "għad li kien għani, ftaqar" (2Kor, 8,9) għalina; hekk ukoll il-Knisja, għalkemm biex taqdi dmirha teħtieġ ir-riżorsi umani, mhix mwaqqfa biex tfittex il-glorja fuq l-art iżda biex tgħallem l-umiltà u ċ-ċaħda u tagħti ukoll l-eżempju tagħhom. Kristu ntbagħat mill-Missier "biex iwassal il-bxara t-tajba lill-fqajrin, ifejjaq lil dawk li għandhom l-indiema f'qalbhom" (Lq 4,18), "ifittex u jsalva l-mitluf" (Lq 19,10); hekk ukoll il-Knisja tħaddan magħha b'imħabba lil dawk li huma mġarrba b'xi dgħufija umana, saħansistra tagħraf fil-fqar u f'dawk li jsofru x-xbieha tal-Fundatur taghha, fqir u mġarrab, taħdem biex tnaqqas il-ħtiġiet tal-fqar u fihom tfittex li taqdi lil Kristu. Iżda waqt li Kristu, "qaddis, innoċenti, safi" (Lhud 7,26), ma kienx jaf x'inhu dnub (cf 2 Kor 5,21) u ġie biss biex ipatti għad-dnubiet tal-poplu (cf Lhud 2,17), il-Knisja, li għandha fi ħdanha wkoll il-midinbin, li hi qaddisa iżda fl-istess ħin dejjem fi ħtieġa ta' purifikazzjoni, qatt ma tehda tagħmel penitenza u ġġedded lilha nnifsha.

 Il-Knisja "tkompli l-pellegrinaġġ tagħha fost il-persekuzzjonijiet tad-dinja u l-konsolazzjonijiet ta' Alla"14 u tħabbar il-passjoni u l-mewt tal-Mulej sa ma jiġi (cf 1Kor 11,26). Mill-qawwa ta' Kristu mqajjem mill-mewt hija ssib il-forza biex bis-sabar u bl-imħabba tirbaħ it-tiġrib u d-diffikulatijiet li jiġuha minn barra u minn ġewwa u biex tirrivela lid-dinja bil-fedeltà, ukoll jekk fost id-dellijiet, il-misteru tiegħu sakemm fl-aħħar taż-żminijiet huwa juri ruħu fil-milja tad-dawl tiegħu.

 

 

KAP II IL-POPLU TA' ALLA

Alleanza ġdida u poplu ġdid

9.  F'kull żmien u f'kull nazzjon Alla jilqa' lil kull min għandu l-biża tiegħu u jagħmel is-sewwa (cf Atti 10,35). Madankollu Alla għoġbu jqaddes u jsalva l-bnedmin mhux individwalment, mingħajr ebda rabta ma' xulxin, iżda ried li jagħmel minnhom poplu li jagħrfu fil-verità u jservih fil-qdusija. Għalhekk huwa għażel għalih il-poplu ta' Iżrael u għamel miegħu patt; matul l-istorja tiegħu huwa ffurmah bil-mod il-mod waqt li wrieh lilu nnifsu u l-pjan tar-rieda tiegħu u  qaddsu għalih. Iżda dan kollu ġara biss bħala tħejjija u xbieha tal-patt ġdid u perfett li Alla kellu jagħmel fi Kristu u tar-rivelazzjoni aktar sħiħa li kellu jagħmel permezz tal-Verb ta' Alla magħmul bniedem. "Ara għad jiġi żmien –oraklu tal-Mulej - meta jien nagħmel patt ġdid ma' dar Israel u ma dar Ġuda.... Nqiegħed il-liġi tiegħi fihom u niktibha f'qalbhom; u jien nkun Alla tagħhom u huma jkunu l-poplu tiegħi... għaliex ilkoll kemm huma jkunu jafuna miż-żgħir sal-kbir -oraklu tal-Mulej."(Ġer 31,31-34) Kristu waqqaf dan l-patt ġdid, jiġifieri l-alleanza ġdida, f'demmu (cf 1Kor 11,25) waqt li sejjaħ il-Lhud u l-ġnus biex biex jingħaqdu mhux skont il-ġisem imma skont l-Ispirtu u jiffurmaw il-Poplu ġdid ta' Alla. Infatti dawk li jemmnu fi Kristu, ġaladarba twieldu mill-ġdid mhux b'żerriegħa li titħassar imma b'waħda li ma titħassarx, permezz tal-kelma ta' Alla ħaj (cf. 1Piet 1,23), mhux mill-ġisem imma bl-ilma u l-Ispirtu s-Santu (cf Ġw 3,5-6), saru ġens maħtur, saċerdozju irjali, nazzjon qaddis, poplu li Alla kiseb għalih... li darba ma kienx poplu, imma issa sar il-poplu ta' Alla" (1Piet 2,9-10).

 Dan il-poplu messjaniku għandu bħala ras lil Kristu "mogħti għall-mewt għal dnubietna u mqajjem għall-ġustifikazzjoni tagħna" (Rum 4,25) li issa, li kiseb isem li hu fuq kull isem, qiegħed isaltan glorjuż fis-sema. Dan il-poplu għandu bħala kondizzjoni tiegħu d-dinjità u l-libertà ta' wlied Alla li fi qlubhom l-Ispirtu s-Santu jgħix bħal f'tempju. Bħala liġi għandu l-preċett il-ġdid li jħobb kif Kristu stess ħabbna (cf.Ġw. 13,34). U, fl-aħħar, għandu bħala għan is-saltna ta' Alla, mibdija fuq l-art minn Alla stess u li għandha tixxerred sakemm titwassal minnu għall-perfezzjoni fl-aħħar tas-sekli meta jidher Kristu, il-ħajja tagħna (cf Kol 3,4), u "il-ħlejjaq ukoll ikunu meħlusa mill-jasar tat-taħsir u jiksbu l-ħelsien tal-glorja ta' wlied Alla" (Rum.8,21). Għalhekk il-poplu messjaniku, għalkemm għadu ma jiġborx fih il-bnedmin kollha u xi drabi jidher qisu merħla żgħira, huwa fil-fatt għall-bnedmin kollha żerriegħa mill-aktar qawwija ta' għaqda, ta' tama u ta' salvazzjoni. Huwa mwaqqaf minn Kristu għal għaqda ta' ħajja, ta' karità u ta' verità; f'idejh isir ukoll bħala strument ta' fidwa għal kulħadd u minnu jintbagħat fid-dinja kollha bħala dawl tad-dinja u melħ ta' l-art (cf. Mt 5,13-16).

 Bħalma Iżrael skond il-ġisem, meta kien jiġġerra fid-deżert, kien diġa' msejjaħ Knisja ta' Alla (2 Esd 13,1; Num 20.4; Dt 23,1ss), hekk Israel il-ġdid, li llum miexi fit-tfittxija tal-belt li għad trid tiġi u li tibqa' għal dejjem (cf Lhud 13,14), jissejjaħ ukoll Knisja ta' Kristu (Mt 16,18) li hu kiseb b'demmu (Atti 20,28), mlieha bl-Ispirtu tiegħu u għanieha b'mezzi addattati għall-għaqda soċjali u li tidher. Alla ġema' l-assemblea ta' dawk li jħarsu lejn Ġesu' bħala l-awtur tas-salvazzjoni u l-bidu ta' l-unità u tal-paċi, u għamilhom Knisja li tkun għall-bnedmin kollha u għal kull wieħed minnhom sagrament viżibbli ta' din l-unità li ssalva[15]. Hija għandha tixtered man-naħat kollha tad-dinja u għalhekk tidħol fl-istorja tal-bnedmin, għalkemm fl-istess ħin tisboq il-limiti taż-żminijiet u l-fruntieri tal-popli. Għalkemm fost tiġrib u tribulazzjonijiet, hija tkompli l-mixja tagħha msaħħa mill-grazzja ta' Alla mwiegħda lilha mill-Mulej sabiex, minkejja d-dgħufija tal-ġisem, ma tonqos qatt mil-fedeltà perfetta lejn il-Mulej tagħha u tibqa' l-għarusa fidila tiegħu; taħt l-azzjoni ta' l-Ispirtu s-Santu hija ma tehdiex li ġġedded lilha nnifisha sakemm tasal, permezz tas-salib, għal dawl li ma jafx igħib.

 

Is-Saċerdozju komuni

10. Kristu l-Mulej, il-Qassis il-Kbir magħżul minn fost il-bnedmin (Lhud 5, 1-5), għamel mill-poplu ġdid "saltna, qassisin għal Alla tiegħu Missieru" (Apk 1,6; 5, 9-10). Għaliex dawk li huma mgħammdin, bit-twelid mill-ġdid u l-unzjoni tal-Ispirtu s-Santu huma ikkonsagrati biex ikunu tempju spiritwali u saċerdozju qaddis, joffru sagrifiċċji spiritwali permezz tal-ħidma kollha tal-bniedem nisrani, u jħabbru l-qawwa ta' Dak li sejħilhom mid-dlam għad-dawl tiegħu tal-għaġeb (cf. 1 Piet 2, 4-10). Għalhekk id-dixxipli kollha ta' Kristu, waqt li jżommu sħiħ fit-talb u jfaħħru lil Alla (Atti 2, 42-47), joffru lilhom infushom b'sagrifiċċju ħaj, qaddis, jogħġob lil Alla (cf. Rum 12, 1), jagħtu xhieda ta' Kristu kullimkien u, lil kull min jitlobhom, tifsira tat-tama li għandhom fil-ħajja ta' dejjem (cf. 1 Piet 3, 15).

 Is-saċerdozju komuni tal-fidili u s-saċerdozju ministerjali jew ġerarkiku għalkemm huma differenti fl-essenza u mhux biss fil-grad, madankollu huma maħsuba għal xulxin għaliex it-tnejn, kull wieħed bil-mod tiegħu, jipparteċipaw mis-saċerdozju wieħed ta'  Kristu[16]. Is-saċerdot ministerjali, bis-setgħa sagra li biha huwa mżejjen, jifforma u jmexxi l-poplu saċerdotali, itemm is-sagrifiċċju ewkaristiku fil-persuna ta' Kristu u joffrih lil Alla f'isem il-poplu kollu. Il-fidili, bis-saċerdozju rjali tagħhom jissieħbu fl-offerta tal-Ewkaristija[17]; huma jeżerċitaw dan is-saċerdozju meta jirċievu s-Sagramenti, meta jitolbu u jiżżu ħajr lil Alla, bix-xhieda ta' ħajja qaddisa, biċ-ċaħda tagħhom infushom u b'karità li tidher fl-għemil.

 

L-eżerċizzju tas-saċerdozju komuni fis-sagrament.

11.  Il-karattru sagru u l-istruttura organika tal-komunità saċerdotali jseħħu permezz tas-sagramenti u tal-virtujiet. Il-fidili, mseħbin fil-Knisja bil-Magħmudija, jinħatru bil-karattru li jirċievu minnha għall-kult tar-reliġjon nisranija; mweldin mil-ġdid bħala wlied Alla, huma għandhom id-dmir li jistqarru quddiem il-bnedmin il-fidi li rċevew minn Alla permezz tal-Knisja[18]. Bis-sagrament tal-Griżma huma jintrabtu mal-Knisja b'mod iżjed perfett u jkunu mogħnija minn qawwa speċjali tal-Ispirtu s-Santu; b'hekk huma jsiru iżjed obbligati illi, bħala xhieda ta' Kristu, bil-kelma u bil-ħidma jxerrdu l-fidi u jiddefenduha[19]. Bil-parteċipazzjoni fis-Sagrifiċċju ewkaristiku, għajn u quċċata tal-ħajja nisranija kollha, huma joffru lil Alla l-vittma divina u lilhom infushom magħha[20]. B'hekk, kemm bl-offerta kemm bit-tqarbin imqaddes, min mod u min ieħor, huma kollha jagħmlu sehemhom fl-azzjoni liturġika. Meta jieklu mill-ġisem ta' Kristu fl-assemblea mqaddsa huma juru b'mod konkret l-unità tal-poplu ta' Alla li f'dan is-sagrament l-aktar għoli tintwera b'mod ċar u sseħħ b'mod tal-għaġeb.

Dawk li jersqu għas-Sagrament tal-Qrar jirċievu mill-ħniena ta' Alla  l-maħfra ta' l-offiżi li għamlulu u fl-istess ħin jirrikonċiljaw ruħhom mal-Knisja li huma darbu bi dnubiethom u li tgħinhom jikkonvertu bl-imħabba, bl-eżempju u bit-talb tagħha. Bil-Griżma tal-morda u t-talb tas-saċerdoti l-Knisja kollha tirrikkmanda l-morda lill-Mulej, li bata u li kien igglorifikat, biex itaffi t-tbatijiet tagħhom u jsalvahom (cf. Ġk 5, 14-16), anzi tħeġġiġhom biex jingħaqdu minn rajhom mal-passjoni u l-mewt ta' Kristu (cf. Rum 8,17; Kol 1,24;  2 Tim 2,11-12; 1 Piet 4,13) u jagħtu sehemhom għall-ġid tal-poplu ta' Alla. Hemm, mbagħad, dawk fost il-fidili li jkunu mogħnija bl-ordni sagri u jitqiegħdu f'isem Kristu biex jirgħu l-Knisja bil-kelma u l-grazzja ta' Alla. Fl-aħħarnett hemm il-miżżewġin insara li bis-saħħa tas-Sagrament taż-żwieġ jgħinu lil xulxin jiksbu l-qdusija kemm bl-istess ħajja taż-żwieġ kemm billi jilqgħu 'l ulied u jrabbuhom. Bis-Sagrament taż-żwieġ huma jfissru l-misteru ta' l-imħabba kotrana li tgħaddi bejn Kristu u l-Knisja tiegħu u jieħdu sehem fih (|cf. Ef 5,32). Għalhekk, fl-istat u l-grad tagħhom, huma għandhom id-don proprju tagħhom fi ħdan il-poplu ta' Alla (cf. 1 Kor, 7.7)[21]. Minn dan iż-żwieġ, infatti, toħroġ il-familja li fiha jitwieldu ċittadini ġodda tas-soċjetà tal-bnedmin li, bil-grazzja tal-Ispirtu s-Santu, isiru bil-Magħmudija wlied Alla li matul iż-żminijiet iżommu dejjem ħaj il-poplu tiegħu. F'din li tista' titqies il-Knisja tad-dar, il-ġenituri għandhom ikunu għal uliedhom l-ewwel ħabbara tal-fidi, jgħinuhom fis-sejħa partikulari ta' kull wieħed minnhom u jagħtuhom għajnuna speċjali meta jkollhom xi sejħa reliġjuża.

Mogħnija lkoll b'tant mezzi u b'mezzi daqshekk kbar ta' salvazzjoni, il-fidili jkunu x'ikunu l-istat u l-kondizzjoni ta' ħajjithom, jissejħu mill-Mulej, kull wieħed minnhom mit-triq tiegħu, għall-perfezzjoni tal-qdusija li biha l-Missier innifsu huwa perfett.

 

Is-sens tal-fidi u l-kariżmi tal-poplu ta' Alla

12.  Il-poplu qaddis ta' Alla għandu sehem ukoll mill-uffiċċju profetiku ta' Kristu meta jxandar x-xhieda ħajja tiegħu, l-aktar billi jgħix tassew il-fidi u l-karità u joffri lil Alla s-sagrifiċċju ta' foħrija, frott ta' xufftejn li jistqarru  ismu (cf. Lhud 13,15). Il-ġemgħa tal-fidili li għandhom l-unzjoni minn Alla l-Qaddis (cf. 1 Ġw 2, 20 u 27) ma tistax tiżbalja fit-twemmin. Hija turi din in-nota karatteristika permezz tas-sens soprannaturali tal-fidi tal-poplu kollu meta l-fidili kollha "mill-isqfijiet sa l-anqas fost il-lajċi"[22] jagħtu l-kunsens tagħhom fi ħwejjeġ ta' fidi u ta' morali. B'dan is-sens ta' fidi, li l-Ispirtu s-Santu jqajjem u jżomm ħaj, il-poplu ta' Alla, immexxi mill-maġisteru mqaddes u ħerqan li jisma' minnu, jilqa' l-kelma mhux bħala kelma ta' bniedem imma bħala kelma ta' Alla, kif tassew hi (1 Tess 2,13), il-kelma tal-fidi mogħtija darba lill-qaddisin (cf. Ġuda 3), jintrabat magħha bis-sħiħ, jifhimha aktar fil-fond u jgħixha aktar f'ħajtu kollha.

Minbarra dan, l-Ispirtu s-Santu mhux biss iqaddes u jmexxi l-poplu ta' Alla bis-sagramenti u l-ministeri u jżejnu bil-virtujiet, iżda jqassam ukoll id-doni tiegħu "lil kull wieħed kif jogħġbu'' (1 Kor 12,11), jagħti lil kull grad ta' fidili grazzji speċjali biex bihom ikunu jistgħu jidħlu aħjar u b'ħeġġa akbar għall-ħidmiet u għad-dmirijiet li bihom il-Knisja tkun tista' tiġġedded u tinbena aktar fil-wisa' skont ma hemm miktub; Lil kull wieħed "tingħata r-rivelazzjoni tal-Ispirtu għall-ġid ta' kulħadd" (1 Kor 12, 7). U dawn il-kariżmi, kemm dawk straordinarji u kemm dawk sempliċi u iżjed imxerrda, huma ta' siwi għall-ħtiġiet tal-Knisja u jaqblu magħha; għalhekk għandhom jintlaqgħu b'sentimenti ta' radd il-ħajr u ta' faraġ. Id-doni straordinarji m'għandhomx jintalbu kif ġieb u laħaq; lanqas m'għandu wieħed jistenna minnhom, bi preżunzjoni, il-frott tal-ħidma appostolika. Iżda l-ġudizzju fuq kemm ikunu ġenwini u kif għandhom jintużaw għandu jitħalla f'idejn dawk li jmexxu l-Knisja li hija kompetenza speċjali tagħhom mhux li jxekklu l-Ispirtu iżda li jippruvaw kollox u jżommu dak li hu tajjeb (cf. 1 Tes, 5,12.19-21). 

Universalità tal-poplu wieħed ta' Alla

13. Il-bnedmin kollha huma msejħin biex ikunu l-Poplu ġdid ta' Alla. Huwa għalhekk li dan il-poplu, waqt li jibqa' wieħed u waħdani, għandu jixtered mad-dinja kollha u għaż-żmien kollu sabiex iseħħ l-għan tar-rieda ta' Alla li fil-bidu ħalaq natura umana waħda u ried li fl-aħħar ilaqqa' flimkien lil uliedu li kienu mxerrdin (cf. Ġw 11, 52). Għal dan il-għan Alla bagħat lil Ibnu u għamlu werriet ta' kollox (cf. Lhud 1,2) sabiex ikun Għalliem, Sultan u Saċerdot ta' kulħadd, Ras tal-poplu ġdid u universali ta' wlied Alla. Għal dan l-iskop ukoll Alla bagħat l-Ispirtu ta' Ibnu, il-Mulej li jagħti l-ħajja; bih u minnu bħala prinċipju l-Knisja kollha, dawk kollha li jemmnu, u kull wieħed minnhom, jinġemgħu flimkien u jsiru ħaġa waħda fit-tagħlim tal-Appostli, fl-għaqda ta' bejniethom, fil-qsim tal-ħobż u fit-talb (cf. Atti 2,42 gr).

 Għalhekk l-Poplu ta' Alla huwa preżenti fil-ġnus kollha tad-dinja; huwa jagħmel ċittadini tiegħu nies mill-ġnus kollha u jibdilhom f'ċittadini ta' saltna li mhix tal-art iżda tas-sema. Infatti, il-fidili kollha mxerrdin mad-dinja jikkomunikaw mal-oħrajn fl-Ispirtu s-Santu, u hekk "min jinsab f'Ruma jaf li l-Indjani huma membri tiegħu"[23]. Iżda kif is-saltna ta' Kristu mhix ta' din id-dinja (cf Ġw 18,36), il-Knisja, jew il-Poplu ta' Alla, li tħejji din is-saltna, ma tnaqqas xejn milll-ġid temporali tal-ebda poplu; għall-kuntrarju hija tmexxi 'l quddiem, sakemm huma tajbin, l-għana, ir-riżorsi u d-drawwiet tal-popli; waqt li tassimilahom hija tippurifikahom, issaħħaħhom u tgħollihom. Għaliex hija tiftakar li għandha tiġma' ma' dak is-Sultan  li lilu ngħataw b'wirt il-ġnus kollha (cf. S 2,8) u fil-belt tiegħu jġibu r-rigali u l-għotjiet tagħom (cf S. 71(72), 10; Is 60, 4-7; Apk.21,24). Dan il-karattru ta' universalità li jżejjen il-Poplu ta' Alla huwa don tal-istess Mulej li bih il-Knisja kattolika tfittex dejjem u b'mod effikaċi li tiġma' lura l-umanità kollha, bil-ġid kollu tagħha, fi Kristu li hu r-Ras, fl-għaqda tal-Ispirtu tiegħu[24].

 Bis-saħħa ta' din il-kattoliċità, kull parti twassal id-doni tagħha lill-partijiet l-oħra u lill-Knisja kollha. B'hekk il-partijiet waħda waħda u l-ġisem kollu jissaħħu u jikbru billi jaqsmu ma' xulxin id-doni u jaħdmu lkoll għall-milja tal-unità. Minn dan jiġi li l-Poplu ta' Alla mhux biss jinġama' minn popli differenti iżda huwa wkoll mibni fih innifsu minn gradi differenti. Għaliex fost il-membri tiegħu stess hemm ċerta diversità: fid-dmirijiet meta xi wħud ikollhom ministeru mqaddes għall-ġid ta' ħuthom; fil-kondizzjonijiet u l-mod kif igħixu bħal meta ħafna minnhom jagħżlu l-ħajja reliġjuża u jfittxu li jaslu għall-qdusija minn triq idjaq, u bl-eżempju tagħhom iħeġġu lil ħuthom. Huwa għalhekk li fil-komunjoni ekkleżjastika jinsabu, bid-dritt kollu, xi knejjes partikolari li għandhom it-tradizzjonijiet tagħhom li ma jnaqqsu xejn mill-primat tal-Kattedra ta' Pietru li jippresjedi l-assemblea universali tal-karità[25], iħares id-diversitajiet leġittmi u fl-istess ħin jgħasses biex dak li hu partikolari mhux biss ma jagħmilx ħsara lill-għaqda iżda jserviha ta' ġid. Minn hawn, fl-aħħar, jiġu r-rabtiet ta' għaqda intima bejn il-partijiet differenti tal-Knisja dwar l-għana spiritwali li għandhom, il-ħidma appostolika tagħhom u r-riżorsi materjali li jkollhom. Għaliex il-membri tal-poplu ta' Alla huma msejħin biex jaqsmu l-ġid li għandhom. Joqogħdu tajjeb għall-knejjes partikolari, waħda waħda, il-kliem tal-Appostlu: "Kull wieħed minnkom jgħix skond id-don li irċieva u jinqeda bih għall-ġid tal-oħrajn, hekk tkunu amministraturi tajbin tal-grazzja ta' Alla, li hi ta' ħafna xorta" ( 1Piet 4,10).

 Għalhekk il-bnedmin kollha huma msejħin għal din l-unità kattolika tal-Poplu ta' Alla, unità li ġġib 'il quddiem il-paċi universali u hija sinjal tagħha qabel iż-żmien. Jagħmlu sehem minn din l-unità kattolika jew mexjin lejha, għalkemm b'modi differenti, l-insara kattoliċi, l-insara l-oħra li jemmnu fi Kristu u, fl-aħħar, il-bnedmin kollha li huma msejħin għas-salvazzjoni mill-grazzja ta' Alla.

 

Il-fidili Kattoliċi

14.  Għalhekk il-Konċilju Mqaddes jindirizza ruħu l-ewwel lill-fidili kattoliċi. Fuq il-bażi tal-Iskrittura Mqaddsa u tat-Tradizzjoni huwa jgħallem li din il-Knisja pellegrina hija meħtieġa għas-salvazzjoni. Għaliex Kristu biss, li hu preżenti fostna fil-ġisem tiegħu li hi l-Knisja, huwa l-Medjatur u t-triq tas-salvazzjoni. Hu stess, waqt li għamel espressament enfażi fuq il-ħtieġa tal-fidi u tal-Magħmudija (cf. Mk 16,16; Ġw 3,5), fl-istess waqt ikkonferma l-ħtieġa tal-Knisja li fiha l-bnedmin jidħlu, bħal minn bieb, permezz tal-Magħmudija. Għalhekk ma jistgħux isalvaw dawk il-bnedmin li, għalkemm jafu li Alla, permezz ta' Ġesu' Kristu,waqqaf il-Knisja Kattolika bħala neċessarja, ma jridux jidħlu jew jipperseveraw fiha.

 Għandhom sħubija sħiħa fis-soċjetà li hi l-Knisja dawk li għandhom l-Ispirtu ta' Kristu, li jaċċettaw l-istruttura kollha tagħha u l-mezzi ta' salvazzjoni li hija tagħti, u li huma magħqudin fil-ġisem viżibbli tagħha ma' Kristu – li jmexxiha permezz tal-Papa u tal-isqfijiet – bir-rabtiet tal-istqarrija tal-fidi, tas-Sagramenti, tat-tmexxija ekkleżjastika u tal-komunjoni ekkleżjali. Ma jsalvax min, għalkemm imsieħeb fil-Knisja, ma jipperseverax fil-karità u għalhekk jibqa', iva, fil-Knisja "bil-ġisem " iżda ma jibqax fiha "bil-qalb"[26]. Jiftakru għalhekk l-ulied kollha tal-Knisja illi din il-kondizzjoni għolja tagħhom ma jafuhiex lill-merti tagħhom iżda lill-grazzja speċjali ta' Kristu; u jekk għal din il-grazzja huma ma jweġbux bil-ħsieb, bil-kliem u bl-għemil, mhux biss ma jsalvawx iżda għad ikunu wkoll iġġudikati b'severità akbar[27].

 Il-katekumeni illi taħt it-tmexxija tal-Ispirtu s-Santu jitolbu b'rieda espliċità illi jissieħbu fil-Knisja huma, b'din l-istess rieda tagħhom, magħqudin magħha, u l-Knisja Ommna diġà tħaddanhom bħala wliedha b'imħabba ħerqana.

 

Il-Knisja u l-Insara mhux kattoliċi

15 Il-Knisja taf li għal ħafna raġunijiet hija magħquda ma' dawk li għalkemm mgħammdin u mżejnin bl-isem ta' nsara, iżda ma jipprofessawx il-fidi fl-integrità tagħha jew ma jħaddnux l-unità tal-komunjoni taħt is-suċċessur ta' Pietru[28]. Hemm ħafna, infatti, li jżommu l-Iskrittura Mqaddsa bħal regola ta' fidi u ta' ħajja u juru wkoll żelu reliġjuż sinċier; huma jemmnu b'imħabba f'Alla Missier li jista' kollox u fi Kristu, Iben ta' Alla u Salvatur[29]; huma mmarkati bil-magħmudija li tgħaqqadhom ma' Kristu; anzi huma jagħrfu u jaċċettaw fil-knejjes jew komunitajiet ekkleżjastiċi tagħhom sagramenti oħra wkoll. Ħafna minnhom għandhom ukoll l-episkopat, jiċċelebraw l-Ewkaristija Mqaddsa u jħaddnu d-devozzjoni lejn il-Verġni Omma Alla[30]. Ma' dan wieħed irid iżid l-għaqda fit-talb u f'ġid spiritwali ieħor; anzi hemm ċerta għaqda vera fl-Ispirtu s-Santu li jaħdem fihom ukoll bil-qawwa tiegħu li tqaddes, bid-doni u l-grazzji tiegħu, u lil xi wħud minnhom tahom il-qawwa li jżommu sħiħ sat tixrid ta' demmhom. Hekk l-Ispirtu jqajjem fid-dixxipli kollha ta' Kristu x-xewqa u l-ħidma sabiex ilkoll, fil-mod li jrid Kristu, jingħaqdu fil-paċi f'merħla waħda taħt ragħaj wieħed[31]. Biex tilħaq dan l-iskop il-Knisja omm ma tiqafx li titlob, li tittama u li taħdem. Hija tħeġġeġ lil uliedha biex jissaffew u jiġġeddu sabiex is-sinjal ta' Kristu jixgħel ċar fuq wiċċha.

Il-Knisja u dawk li mhumiex insara.

16 Fl-aħħarnett dawk li għadhom ma rċevewx l-Evanġelju għandhom  relazzjoni mal-Poplu ta' Alla b'modi differenti[32]. Ewlieni fosthom huwa l-poplu li Alla tah it-Testmenti u l-wegħdiet u li minnu twieled Kristu skond il-ġisem (cf. Rum 9, 4-5). Dan il-poplu huwa għażiż skond l-għażla li Alla kien għamel minħabba Missirijietu, għax Alla ma jindimx mid-doni u mis-sejħat li jagħmel (Rum 11, 28-29). Iżda l-pjan tal-fidwa jħaddan ukoll lil dawk li jagħrfu lill-Ħallieq. Fost dawn minn tal-ewwel huma l-Musulmani li, waqt li jistqarru l-fidi ta' Abraħam, jaduraw magħna 'l Alla wieħed, ħanin li għad jagħmel ħaqq mill-bnedmin fl-aħħar jum. U Alla nnifsu mhux 'il bogħod minn dawk li jfittxu permezz ta' dellijieit u ta' xbihat ta' Alla mhux magħruf, għaliex Huwa jagħti lil kulħadd il-ħajja u n-nifs u kollox (cf. Atti 17,25-28) u bħala Salvatur, irid li l-bnedmin kollha jsalvaw (cf. 1 Tim, 2,4). Infatti, dawk li mingħajr ħtija ma jagħrfux l-Evanġelju ta' Kristu u l-Knisja tiegħu iżda fl-istess ħin ifittxu bis-sinċerità lil Alla u bl-għajnuna tal-grazzja jippruvaw jagħmlu r-rieda tiegħu kif jaslu jagħrfuha minn dak li tgħidilhom il-kuxjenza tagħhom, jistgħu jiksbu s-salvazzjoni ta' dejjem[33]. Il-Providenza ta' Alla lanqas tiċħad l-għajnuna meħtieġa għas-salvazzjoni lil dawk li bla ħtija tagħhom għadhom ma waslux għall-għarfien veru u ċar ta' Alla iżda jagħmlu ħilithom, mhux mingħajr il-grazzja ta' Alla, li jgħaddu ħajja tajba. Għaliex dak kollu li hu tajjeb u veru fihom il-Knisja tara fih bħal tħejjija biex huma jilqgħu l-Evanġelju[34], u huwa kollu mogħti minn Dak li jdawwal lil kull bniedem sabiex fl-aħħar ikollhom il-ħajja. Iżda ta' spiss il-bnedmin, imqarrqin mill-ħażen ippersonifikat, jintilfu fir-raġunamenti tagħhom, jibdlu l-verità ta' Alla mal-gidba u jservu lill-ħlejjaq aktar milli lill-Ħallieq (cf. Rum 1,21 u 25); jew inkella jgħixu u jmutu mingħajr Alla f'din id-dinja u hekk jesponu ruħhom għall-agħar disperazzjoni. Għalhekk il-Knisja, biex iġġib 'il quddiem il-glorja ta' Alla u s-salvazzjoni tal-bnedmin kollha, waqt li tiftakar fil-kmand ta' Kristu li jgħid: "Xandru l-Evanġelju lill-ħolqien kollu" (Mk 16,15), tieħu ħsieb li tmexxi 'l quddiem b'ħerqa l-missjonijiet.

Il-Karattru missjunarju tal-Knisja

17  Infatti, kif l-Iben kien mibgħut mill-Missier, hekk hu bagħat lill-Appostli (cf. Ġw 20,21) meta qalilhom: "Morru, mela, agħmlu dixxipli mill-ġnus kollha u għammduhom fl-isem tal-Missier u tal-Iben u tal-Ispirtu s-Santu u għallmuhom iħarsu dak kollu li ordnajtilkom jien. U, ara, jien magħkom dejjem, sal-aħħar taż-żmien." (Mt. 28, 18-20). Dan il-kmand solenni ta' Kristu biex titħabbar il-verità li ssalva l-Knisja rċevietu mill-Appostli biex tħaddmu sa truf l-art (cf. Atti 1,8). Għalhekk hija tagħmel tagħha l-kliem tal-Appostlu: "Ħażin għalija jekk ma nxandarx l-Evanġelju" (1 Kor 9, 16) u għal din ir-raġuni tkompli tibgħat il-missjunarji sakemm il-Knejjes ġodda jorganizzaw ruħhom għalkollox u huma wkoll ikomplu l-ħidma tal-evanġelizzazzjoni. L-Ispirtu s-Santu jimbuttaha biex tikkopera sabiex iseħħ il-pjan ta' Alla li qiegħed lil Kristu bħala bidu tas-salvazzjoni għad-dinja kollha. Meta tippriedka l-Evanġelju l-Knisja tiġbed lil dawk li jisimgħuh biex jemmnuh u jisitqarruh, tiddisponihom għall-magħmudija, teħlishom mill-jasar tal-errur u tgħaqqadhom f'ġisem wieħed ma' Kristu sabiex permezz tal-karità huma jikbru fih sa ma jilħqu maturità sħiħa. Bil-ħidma tagħha, dak kollu li nżara tajjeb fil-qlub u fl-imħuħ tal-bnedmin jew fir-riti u l-kulturi proprji tal-popli mhux biss ma jintilifx iżda jissaffa, jitgħolla u jkun ipperfezzjonjat u hekk Alla jissebbaħ, ix-xitan jitħawwad u l-bniedem jithenna. Fuq kull dixxiplu ta' Kristu jaqa' l-piż tad-dmir li jxerred il-fidi skont kif hu jista'[35]. Iżda jekk kulħadd jista' jgħammed lil min jemmen, huwa madankollu uffiċċju tas-saċerdot illi jtemm il-bini tal-Ġisem bis-sagrifiċċju ewkaristiku hu u jwettaq il-kliem ta' Alla permezz tal-profeta: "Minn tlugħ ix-xemx sa nżulha, kbir hu ismu fost il-ġnus u kullimkien isir lil Ismu sagrifiċċju ta' inċens u offerta safja." (Mal. 1,11)[36]. Hekk il-Knisja titlob u taħdem fl-istess ħin sabiex il-milja tad-dinja kollha ssir il-Poplu ta' Alla, Ġisem tal-Mulej u Tempju ta' l-Ispirtu s-Santu u, fi Kristu, Ras ta' kulħadd, jingħata lill-Ħallieq u Missier tal-univers kull ġieh u glorja.

  

 

KAP III IL-KOSTITUZZJONI ĠERARKIKA TAL-KNISJA U, B'MOD PARTIKOLARI, L-EPISKOPAT

Daħla

18.  Kristu l-Mulej, biex jirgħa u jkabbar dejjem iżjed il-poplu ta' Alla, istitwixxa fil-Knisja tiegħu misteri differenti li jfittxu l-ġid tal-ġisem kollu. Il-ministri, infatti, li huma mogħnija bis-setgħa mqaddsa, jaqdu lil ħuthom sabiex dawk kollha li jagħmlu sehem mill-Poplu ta' Alla u għalhekk igawdu tassew id-dinjità nisranija, jaħdmu flimkien bil-libertà u b'mod ordinat għall-istess skop u jaslu għas-salvazzjoni.

 Dan is-Sinodu Mqaddes, waqt li jimxi fuq il-passi tal-Konċilju Vatikan I, jgħallem u jiddikjara miegħu illi Ġesù Kristu, ragħaj etern, bena l-Knisja tiegħu meta bagħat lill-Appostli tiegħu bħalma hu stess kien intbagħat mill-Missier (cf. Ġw 20, 21); huwa ried li s-suċċessuri tagħhom, jiġifieri l-isqfijiet, ikunu rgħajja fil-Knisja sa l-aħħar taż-żmien. Iżda sabiex l-episkopat ikun wieħed u mhux mifrud, huwa qiegħed lil Pietru ras tal-appostli l-oħra u fih waqqaf il-prinċipju u l-fundament perpetwu u viżibbli ta' l-unità tal-fidi u tal-komunjoni[37]. Il-Konċilju Mqaddes jipproponi mill-ġdid lill-fidili kollha dan it-tagħlim dwar it-twaqqif, il-kontinwazzjoni sa l-aħħar, il-forza u n-natura tal-primat imqaddes tal-Isqof ta' Ruma u tal-maġisteru tiegħu infallibbli, sabiex jemmnuh bil-qawwa. U waqt li jmexxi fuq l-istess tagħlim, irid jipprofessa u jiddikjara pubblikament id-dottrina dwar l-isqfijiet, suċċessuri tal-Appostli li, flimkien mas-suċċessur ta' Pietru, Vigarju ta' Kristu[38] u Kap viżibbli tal-Knisja kollha, imexxu d-dar ta' Alla ħaj.

 

Sejħa u istituzzjoni tat-Tnax

19.  Il-Mulej Ġesù, wara li talab lill-Missier, sejjaħ lejh lil dawk li ried u  għażel tnax biex ikunu miegħu u jibgħathom jippridkaw is-saltna ta' Alla (cf. Mk 3, 13-19; Mt 10, 1-42); dawn l-Appostli (cf. Lq 6. 13) huwa waqqafhom bħala kulleġġ jew grupp u qiegħed ras tiegħu lil Pietru li huwa għażel minn fosthom (cf. Ġw 21, 15-17). Huwa bagħathom, l-ewwel lill-ulied Iżrael, imbagħad lill-ġnus kollha (cf. Rum 1,16) sabiex, waqt li jkollhom sehem mis-setgħa tiegħu, jagħmlu lill-popli kollha dixxipli tiegħu, iqaddsuhom u jmexxuhom (cf Mt 28, 16-20; Mk 16, 15; Lq 24,45-48; Ġw 20, 21-23); b'hekk huma jxerrdu l-Knisja u taħt it-tmexxija tal-Mulej, bl-eżerċizzju tal-ministeru tagħhom, jieħdu ħsiebha l-jiem kollha sa l-aħħar taż-żmien (cf Mt 28,20). F'din il-missjoni huma twettqu bis-sħiħ nhar il-Għid il-Ħamsin (cf Atti 2,1-26) skont kif kien wegħedhom il-Mulej: "Meta jiġi fuqkom l-Ispirtu s-Santu, intom tirċievu l-qawwa u tkunu xiehda tiegħi f'Ġerusalemm, fil-Lhudija kollha u s-Samarija u sa truf l-art." (Atti 1,8) L-Appostli, għalhekk, ippridkaw kullimkien l-Evanġelju (cf Mk 16,20), u dawk li semgħuh laqgħuh bil-ħidma tal-Ispirtu s-Santu; fil-predikazzjoni tagħhom l-appostli ġemgħu l-Knisja universali li l-Mulej waqqaf fuqhom u fuq l-imqaddes Pietru, ir-ras tagħhom, waqt li hu,l-istess Ġesù Kristu, baqa' l-ġebla tax-xewka (cf. Apk 21, 14; Mt 16,18; Ef 2, 20)[39]

 

L-Isqfijiet suċċessuri tal-Appostli

20 Il-missjoni divina fdata lill-appostli minn Kristu tibqa' sa l-aħħar taż-żmien (cf Mt. 28,20) għaliex l-Evanġelju li huma kellhom jgħaddu lil ta' warajhom huwa għall-Knisja bidu tal-ħajja kollha f'kull żmien. Għalhekk l-Apostli ħadu ħsieb li f'din is-soċjetà organizzata b'mod ġerarkiku jkun stabbilit kif jinħatru s-suċċessuri tagħhom.

 Infatti, huma mhux biss kellhom kollaboraturi differenti fil-ministeru tagħhom[40] iżda, sabiex il-missjoni fdata f'idejhom titkompla wara mewthom, huma għaddew ukoll, bħal f'testment, lill-kollaboraturi immedjati tagħhom l-inkarigu illi jsaħħu u jipperfezzjonaw il-ħidma mibdija minnhom[41] waqt li irrikkmandawlhom biex iħarsu f'kollox il-merħla li fiha l-Ispirtu qegħidhom biex jirgħu l-Knisja ta' Alla (cf. Atti 20,28). Għaldaqstant huma ħatru nies ta' din l-għamla u wara taw dispożizzjonijiet illi, meta huma jmutu, oħrajn li jkunu jixirqilhom jieħdu posthom[42]. Fost il-ħafna ministeri li mill-ewwel żminijiet kienu eżerċitati fil-Knisja, l-ewlieni, kif tixhed it-tradizzjoni, kien id-dmir ta' dawk li, magħżulin isqfijiet b'suċċessjoni li ġejja mill-bidu tal-Knisja[43], laqgħu f'idejhom il-fergħa li ġejja miż-żerriegħa appostolika[44]. Hekk kif jixhed S. Irenew, huwa permezz ta' dawk li l-Appostli ħatru isqfijiet u tas-suċċessuri tagħhom sa żmienna illi t-tradizzjoni appostolika tixxandar[45] u titħares[46] fid-dinja kollha.

 Għalhekk l-isqfijiet, flimkien ma' dawk li jgħinuhom, saċerdoti u djakni, irċevew il-ministeru tal-komunità[47]; huma jippresjedu flok Alla fuq il-merħla[48] li tagħha huma rgħajja, bħal għalliema tad-dottrina, saċerdoti tal-kult imqaddes u ministri fit-tmexxija[49]. Għalhekk, kif jibqa' jgħodd l-inkarigu mogħti mill-Mulej b'mod speċjali lil Pietru, l-ewwel fost l-Appostli,u li kellu jgħaddi lis-suċċessuri tiegħu, hekk jibqa' jgħodd ukoll l-inkarigu mogħti lill-Appostli li jirgħu l-Knisja u li jibqa' jkun eżerċitat mingħajr waqfien mill-ordni mqaddes tal-isqfijiet[50]. Għalhekk il-Konċilju Mqaddes jgħallem illi l-isqfijiet, b'istituzzjoni divina, huma suċċessuri tal-Appostli[51] bħala rgħajja tal-Knisja, li min jisma' lilhom jisma' lil Kristu, min iwarrab lilhom iwarrab lil Kristu u lil Dak li bagħat lil Kristu (cf Lq.10,16)[52].

 

L-Episkopat sagrament

21.  Huwa għalhekk fl-isqfijiet, megħjuna mill-presbiteri, illi l-Mulej Ġesù Kristu, il-Qassis il-Kbir, huwa preżenti fost dawk li jemmnu. Waqt li qiegħed fuq il-lemin ta' Alla l-Missier huwa ma jieqafx milli jkun preżenti fl-assemblea tal-isqfijiet tiegħu[53]. Huwa qabel xejn permezz tal-ministeru għoli tagħhom li huwa jxandar il-kelma ta' Alla lill-ġnus kollha u jamministra l-ħin kollu s-sagramenti tal-fidi lil dawk li jemmnu; permezz ta' l-uffiċċju tagħhom ta' missirijiet (cf. Kor. 4,15) huwa jgħaqqad, bi twelid soprannaturali ġdid, membri ġodda fil-ġisem tiegħu; u fl-aħħarnett, bl-għerf u bil-prudenza tagħhom, huwa jmexxi u jiddirieġi l-poplu tat-Testment il-Ġdid fil-pellegrinaġġ tiegħu lejn l-hena ta' dejjem. Dawn ir-rgħajja, magħżulin biex jirgħu l-merħla tal-Mulej, huma ministri ta' Kristu u amministraturi tal-misteri ta' Alla (cf. 1 Kor 4,1) li lilhom kienet fdata x-xhieda tal-Evanġelju tal-grazzja ta' Alla (cf. Rum, 15,26; Atti 20,24) u l-ministeru mdawwal bil-glorja ta' l-Ispirtu u l-ġustifikazzjoni (cf. 2 Kor 3,8-9).

 Biex jaqdu dmirijiet hekk għolja, l-Appostli kienu mogħnija minn Kristu b'effużjoni speċjali ta' l-Ispirtu s-Santu li niżel fuqhom (cf. Atti 1,8; 2,4; Ġw 20,22-23). Huma stess bit-tqegħid ta' l-idejn għaddew dan id-don spiritwali lill-kollaboraturi tagħhom (cf.Tim, 4,14; 2 Tim, 6-7), u baqa' jgħaddi sa żmienna bil-kosagrazzjoni episkopali[54]. il-Konċilju Mqaddes jgħallem għalhekk illi bil-konsagrazzjoni episkopali tingħata l-milja tas-sagrament tal-Ordni li mingħajr dubju l-konswetudni liturġika tal-Knisja u l-kitba tas-Santi Padri jsejħu l-ogħla saċerdozju u l-quċċata tal-ministeru mqaddes[55]. Għaliex il-konsagrazzjoni episkopali tagħti wkoll lill-isqfijiet, mad-dmir li jqaddsu lill-oħrajn, dak li jgħallmu u jiggvernaw. Iżda dawn id-dmirijiet, min-natura tagħhom stess, ma jistgħux ikunu eżerċitati jekk mhux f'komunjoni ġerarkika mar-ras u mal-membri tal-kulleġġ episkopali. Jidher ċar, infatti, mit-tradizzjoni --- u dan narawh l-iżjed fir-riti liturġiċi u fid-drawwiet tal-Knisja kemm fl-Orjent u kemm fl-Oċċident – illi bit-tqegħid tal-idejn u bil-kliem tal-konsagrazzjoni tingħata lill-isqfijiet il-grazzja tal-Ispirtu s-Santu[56] u jimmarka ruħu fihom karattru mqaddes[57] hekk illi huma jkollhom, b'mod għoli u viżibbli, sehem mill-istess Kristu. Għalliem, Ragħaj u Saċerdot, u jaġixxi fil-persuna tiegħu[58]. imiss għalhekk mill-isqfijiet li, permezz tas-Sagrament tal-Ordni, idaħħlu membri maħtura ġodda fil-korp episkopali.

 

Il-Kulleġġ tal-isqfijiet u r-ras tiegħu

22. Bħalma San Pietru u l-Appostli l-oħra,kif ried il-Mulej, jagħmlu kulleġġ appostoliku wieħed, hekk, b'mod bħalu, l-Isqof ta' Ruma, suċċessur ta' San Pietru, u l-isqfijiet, suċċessuri tal-Appostli, huma magħqudin bejniethom. In-natura kolleġġjali u x-xejra tal-ordni episkopali jirriflettu ruħhom fid-dixxiplina antika ħafna li l-isqfijiet tad-dinja  kienu jikkomunikaw ma' xulxin u mal-Isqof ta' Ruma f'rabta ta' unjoni, ta' karità u ta' paċi[59] wkoll fil-konċilji mlaqqgħin[60] biex l-isqfijiet jieħdu deċiżjonijiet flimkien fuq materji importanti ħafna[61] wara eżami profond li kien jiġbor il-pariri ta' ħafna[62]. Jixhdu bid-deher din in-natura kolleġġjali tal-ordni episkopali l-konċilji ekumeniċi li saru matul is-sekli. Dan jidher ukoll mill-użu antik li jissejħu għadd ta' isqfijiet biex jieħdu sehem fl-elevazzjoni ta' xi kandidat ġdid għall-ministeru tal-milja tas-saċerdozju. Wieħed isir membru tal-korp episkopali bis-saħħa tal-kongregazzjoni sagramentali u permezz tal-komunjoni ġerarkika mar-ras u mal-membri l-oħra tal-Kulleġġ.

 Iżda l-Kulleġġ jew korp tal-isqfijiet m'għandux awtorità jekk mhux maħsub bħala korp marbut mal-Isqof ta' Ruma, suċċessur ta' Pietru, bħala ras tiegħu, li jibqagħlu sħiħ il-primat fuq kulħadd, kemm rgħajja kemm fidili. Infatti l-Papa, minħabba l-uffiċċju tiegħu ta' Vigarju ta' Kristu u ragħaj tal-Knisja kollha, għandu fuq il-Knisja s-setgħa sħiħa, l-iżjed għolja u universali li hu jista' jeżerċita l-ħin kollu bil-libertà kollha. Min-naħa l-oħra, l-ordni tal-Isqfijiet, li huwa s-suċċessur tal-kulleġġ tal-Appostli fil-maġisteru u fit-tmexxija pastorali, li fih, anzi, jitkompla mingħajr waqfien il-Korp Appostoliku, għandu wkoll, flimkien mal-Isqof ta' Ruma u qatt mingħajru bħala r- Ras tiegħu, l-ogħla setgħa u setgħa sħiħa fuq il-Knisja kollha[63]. Iżda din is-setgħa ma tistax tkun eżerċitata mingħajr il-kunsens tal-Isqof ta' Ruma. Il-Mulej qiegħed biss lil Xmun bħala blata u dak li jżomm l-imfietaħ tal-Knisja (cf.Mt 16, 18-19) u għamlu ragħaj tal-merħla tiegħu kollha (cf. Ġw 21,15ss.); imma huwa magħruf li l-uffiċċju li ngħata lil Pietru li jorbot u jħoll (Mt 16,19) ingħata wkoll lill-Kulleġġ tal-Appostli f'għaqda mar-Ras tiegħu (Cf. Mt 18,18; 28, 16-20). Dan il-Kulleġġ għaliex magħmul minn ħafna, ifisser il-varjetà u l-universalità tal-poplu ta' Alla; għaliex miġbur taħt ras waħda, ifisser l-unità tal-merħla ta' Kristu. Fih l-Isqfijiet waqt li jirrispettaw fedelment il-primat u l-post ewlieni tar-Ras tagħhom, jeżerċitaw setgħa proprja tagħhom għall-ġid tal-fidili tagħhom, anzi tal-Knisja kollha li tagħha l-Ispirtu s-Santu jsaħħaħ bla ma jieqaf l-istruttura organika u l-għaqda tal-qlub. Is-setgħa l-aktar għolja li dan il-Kulleġġ għandu fuq il-Knisja kollha hija eżerċitata b'mod solenni fil-Konċilju Ekumeniku. Iżda ma jistax ikun hemm Konċilju Ekumeniku li ma jkunx ikkonfermat jew għallanqas aċċettat bħala tali mis-suċċessur ta' Pietru; hija prerogattiva tal-Isqof ta' Ruma li jsejjaħ dawn il-konċilji, jippresjedihom u jikkonfermahom[64]. L-istess setgħa kolleġġjali, tista' tkun eżerċitata flimkien mal-Papa mill-Isqfijiet imxerrda mad-dinja kollha, sakemm ir-Ras tal-Kulleġġ issejħilhom għall-azzjoni kolleġġjali, jew almenu tapprova jew taċċetta liberament l-azzjoni magħquda tal-Isqfijiet imxerrdin, b'mod li minnha jirriżulta att tassew kolleġġjali.

 

Relazzjonijiet tal-isqfijiet fi ħdan il-kulleġġ episkopali

23.  L-għaqda kolleġġjali tidher ukoll fir-relazzjonijiet li jgħaddu bejn l-Isqfijiet wieħed wieħed mal-Knejjes partikolari u mal-Knisja universali. L-Isqof ta' Ruma, bħala suċċessur ta' Pietru, huwa l-prinċipju perpetwu u viżibbli tal-unità bejn l-Isqfijiet u tal-ġemgħa tal-fidili u wkoll il-fundament tagħha[65]. L-Isqfijiet, meħudin wieħed wieħed, huma l-prinċipju u l-fundament ta' l-unità fil-Knejjes tagħħom partikolari[66] li huma mwaqqfa fuq ix-xbieha tal-Knisja kattolika waħda u waħdanija[67]. Għalhekk kull isqof jirrappreżenta l-Knisja kollha, f'rabta ta' paċi, imħabba u unità.

 L-isqfijiet wieħed wieħed, li huma mqegħdin ras fuq il-Knejjes partikulari tagħhom, jeżerċitaw il-ministeru ta' tmexxija pastorali fuq dik il-parti tal-poplu ta' Alla li hi fdata f'idejhom iżda mhux fuq il-knejjes l-oħra jew fuq il-Knisja universali. Iżda, għaliex huma membri tal-kulleġġ episkopali u suċċessuri leġittmi tal-appostli, huma lkoll, wieħed wieħed, għandhom id-dmir, kif jidher mill-kmand ta' Kristu u minn kif istitwixxi l-kulleġġ apposoliku, illi jkollhom ħerqa għall-Knisja,[68] wkoll jekk din il-ħerqa huma ma jfissurhiex b'atti ta' ġurisdizzjoni, iżda isservi ħafna għall-ġid tal-Knisja universali. L-isqfijiet kollha, infatti, għandhom imexxu 'l quddiem u jiddefendu l-unità tal-fidi u d-dixxiplina komuni fil-Knisja kollha, u jgħallmu lill-fidili l-imħabba għall-ġisem mistiku ta' Kristu kollu u b'mod speċjali tal-membri fqar u li qegħdin ibatu jew li huma ippersegwitati minħabba l-ġustizzja (cf. Mt 5,10); fl-aħħarnett huma għandhom imexxu 'l quddiem kull attività li hi komuni għall-Knisja kollha, l-aktar billi jieħdu ħsieb illi l-fidi tikber u jitla' għall-bnedmin kollha d-dawl tal-verità sħiħa. Mill-bqija hija verità ċerta illi meta huma jmexxu tajjeb il-Knisja tagħhom bħala parti mill-Knisja universali huma jagħtu sehemhom b'mod effikaċi għall-ġid tal-Ġisem mistiku kollu li hu wkoll ġisem magħmul minn Knejjes[69]

 Imiss il-korp ta' l-Isqfijiet li jħabbar l-Evanġelju f'kull naħa tad-dinja, lill-isqfijiet Kristu ta l-ordni, komuni għalihom ilkoll, u fuqhom xeħet il-piż, li hu wkoll komuni għalihom ilkoll, li jxandruh, hekk kif il-Papa Ċelestinu kien fakkar lill-padri tal-Kunċilju ta' Efesu[70]. Għalhekk l-isqfijiet, safejn ix-xogħol tagħhom partikulari jippermettilhom, għandhom ifittxu kull wieħed li jgħinu lil xulxin u lis-suċċessur ta' Pietru li ngħata b'mod speċjali l-uffiċċju għoli li jxandar l-isem nisrani[71]. Bil-forzi tagħhom kollha huma għandhom jagħtu lill-missjonijiet mhux biss ħaddiema għal ħsad iżda wkoll għajnuniet spiritwali u materjali; u dan għandhom jagħmluh kemm huma direttament kemm billi jqanqlu l-kooperazzjoni ħerqana tal-fidili. L-isqfijiet, fl-aħħarnett, f'rabta universali ta' mħabba għandhom igħinu bil-qalb lill-Knejjes l-oħra,l-iżjed dawk l-aktar qrib u l-aktar fqar, billi jimxu f'dan wara l-eżempju miqjum tal-Knisja antika.

 Il-Providenza ta' Alla riedet illi l-ħafna Knejjes, mwaqqfa mill-appostli jew mis-suċċessuri tagħhom f'postijiet differenti, biż-żmien żviluppaw fi gruppi maqgħudin organikament flimkien u, waqt li żammew l-unità tal-fidi u l-kostituzzjoni divina waħdanija tal-knisja universali, għandhom dixxiplina proprja, drawwiet liturġiċi proprji u patrimonju teoloġiku u spiritwali tagħhom. Uħud fosthom, u l-aktar il-Knisja Patrijarkali antiki, qishom ommijiet fil-fidi, iġġeneraw Knejjes oħra li magħhom baqgħu marbutin sa żmienna b'rabta qawwija ta' mħabba fil-ħajja sagramentali u fir-rispett tal-jeddijiet u tad-dmirijiet ta' xulxin[72]. Din il-varjetà ta' Knejjes lokali magħqudin flimkien fi spirtu komuni turi iżjed ċar il-kattoliċità tal-Knisja mhux diviża. B'mod li jixbah lil dan, il-Konferenzi Episkopali l-lum jistgħu jagħtu l-kontribut tagħhom b'modi differenti iżda li jagħtu frott, sabiex l-ispirtu kolleġġjali jwassal għal applikazzjonijiet konkret.

 

Il-Ministeru tal-Isqfijiet.

24.  L-Isqfijiet, bħala suċċessuri tal-Appostli, jirċievu mill-Mulej, li lilu ngħatat kull setgħa fis-sema u fl-art, il-missjoni li jgħallmu 'l-ġnus kollha u li jippriedkaw l-Evanġelju lil kull ħolqien sabiex il-bnedmin kollha, permezz tal-fidi, tal-magħmudija u tal-ħarsien tal-kmandamenti, jiksbu s-salvazzjoni (cf. Mt. 28, 18; Mk 16, 15-16; Atti 26,17ss). Biex itemm din il-missjoni Kristu l-Mulej wiegħed lill-Appostli l-Ispirtu s-Santu u f'Għid il-Ħamsin bagħtu mis-sema biex bil-qawwa tiegħu jagħmilhom xhieda tiegħu sa truf l-art quddiem in-nazzjonijiet, il-popli u s-slaten (cf. Atti 1,8; 2, 1ss; 9,15). Dan id-dmir li l-Mulej ta lir-rgħajja tal-poplu tiegħu hu servizz  veru li l-Iskrittura Mqaddsa ssejjaħ b'isem li fih tifsira, "djakonija" jew ministeru (cf. Atti 1,17 u25; 21,19; Rum 11, 13; 1 Tim 1,12). Il-missjoni kanonika tal-Isqfijiet tista' ssir permezz tad-drawwiet leġittimi li ma ġewx revokati mill-awtorità universali u l-aktar għolja fil-Knisja, jew permezz ta' liġijiet magħmula mill-istess awtorità jew magħrufin minnha, inkella direttament mill-istess Suċċessur ta' Pietru. Iżda l-Isqfijiet ma jistgħux ikunu aċċettati għal uffiċċju jekk il-Papa jirrifjutalhom jew ma jkunx irid jagħtihom il-komunjoni appostolika[73].

 

Id-dmir tal-isqfijiet li jgħallmu.

25.  Fost id-dmirijiet prinċipali tal-isqfijiet jisboq fuq kollox dak tal-predikazzjoni tal-Evanġelju[74], infatti huma l-ħabbara tal-fidi, dawk li jwasslu lil Kristu dixxipli ġodda; huma għalliema veri, jiġifieri mogħnija bl-awtorità ta' Kristu, li jippridkaw lill-poplu fdat f'idejhom il-fidi li għandu jemmen u japplikawha għall-ħajja morali tiegħu. Huma juru din il-fidi fid-dawl tal-Ispirtu s-Santu (cf. Mt, 13,52) u jagħmlu b'mod li din il-fidi tagħti l-frott waqt li jgħassu biex iżommu 'l bogħod mill-merħla tagħhom l-erruri li jhedduha (cf. 2 Tim 4, 1-4). Meta l-Isqfijiet jgħallmu f'għaqda mal-Isqof ta' Ruma huma għanhom ikunu mismugħa minn kulħadd b'venerazzjoni bħala xhieda tal-verità divina u kattolika; il-fidili għandhom jaċċettaw il-ġudizzju tal-isqof tagħhom, mogħti f'isem Kristu, fi ħwejjeġ ta' fidi u morali u joqogħdu għalih b'qima reliġjuża. Iżda din il-qima reliġjuża tar-rieda u tal-intellett għandha tingħata b'mod partikulari mill-maġisteru awtentiku tal-Isqof ta' Ruma, ukoll meta ma jkunx qiegħed jitkellem ex-cathedra, b'mod illi l-maġisteru l-iżjed għoli tiegħu jkun magħruf b'rispett u l-ġudizzji tiegħu jkunu obduti bis-sinċerità skond il-ħsieb u r-rieda li huwa juri. Dan il-ħsieb u din ir-rieda jkunu jidhru b'mod ċar kemm min-natura tad-dokumenti li l-Papa joħroġ, kemm mill-fatt illi l-istess tagħlim ikun ripetut spiss, u kemm mill-mod kif huwa jkun tkellem.

 L-isqfijiet wieħed wieħed ma jgawdux mill-prerogattiva tal-infallibbilità; b'danakollu meta huma, għalkemm imxerrdin mad-dinja, iżommu r-rabta ta' komunjoni bejniethom u mas-Suċċessur ta' Pietru, jgħallmu awtentikamet materji ta' fidi u ta' morali u jaqblu flimkien illi xi tagħlim għandu jinżamm bħala tagħlim definitiv, f'dan il-każ ikunu qegħdin jiddikjaraw b'mod infallibbli t-tagħlim ta' Kristu[75]. Dan jiġri b'mod iżjed ċar meta, miġburin f'Konċilju Ekumeniku, l-isqfijiet ikunu għalliema u mħallfin tal-fidi u tal-morali għall-Knisja kollha ta' Kristu; hawn wieħed għandu jħaddan id-definizzjonijiet tagħhom b'sottomissjoni ta' fidi[76].Din l-infabbilità li l-Feddej divin ried jagħni biha lill-Knisja meta tiddefinixxi dottrina ta' fidi u ta' morali tasal biss safejn jasal id-depożitu tar-Rivelazzjoni li hi għandha tħares bi qdusija u tgħallem bil-fedeltà. L-Isqof ta' Ruma, kap tal-Kulleġġ ta' l-Isqfijiet, igawdi minn din l-infallibbiltà minħabba r-responsabbiltà li għandu meta, bħala l-ogħla ragħaj u għalliem tal-fidili kollha li għandu jwettaq lil ħutu fil-fidi (cf. Lq. 22,32), jipproklama, b'att definitiv xi tagħlim li jħares il-fidi u l-morali[77]. Għalhekk id-definizzjonijiet tiegħu jissejħu ġustament "irriformabbli" minnhom infushom u ma jiddependux mill-kunsens tal-Knisja għaliex huma magħmula bl-għajnuna tal-Ispirtu s-Santu mwiegħda lilu fil-persuna tal-imqaddes Pietru; għalhekk m'hemm bżonn ta' ebda approvazzjoni minn ħaddieħor u anqas hemm lok għal appel ta' ġudizzju ieħor. Ir-raġuni hi li f'dan il-każ il-Papa jipproklama l-fehma tiegħu mhux bħala persuna privata iżda jesponi u jiddefendi t-tagħlim tal-fidi, kattolika bħala l-ogħla għalliem tal-Knisja universali, personalment mogħni bid-don tal-infallibbiltà, mogħti lill-istess Knisja[78]. L-infallibbilità mwiegħda lill-Knisja tinsab ukoll fil-korp episkopali meta jeżerċita l-ogħla maġisteru flimkien mas-suċċessur ta' Pietru. Il-Knisja ma tista' qatt tonqos li taċċetta dawn id-definizzjonijiet minħabba l-azzjoni tal-istess Spirtu s-Santu li jħares u jmexxi 'l quddiem fl-unità tal-fidi l-merħla kollha ta' Kristu[79].

 Meta mbagħad kemm il-Papa u kemm il-korp tal-isqfijiet flimkien miegħu jiddefinixxu xi punt, dan huma jagħmluh bi qbil mar-Rivelazzjoni li kulħadd għandu jżomm u jikkonforma ruħu magħha. Ir-Rivelazzjoni, hekk kif inhi mħarsa mit-tradizzjoni, hija mwassla sħiħa permezz tas-suċċessjoni leġittima tal-Isqfijiet u b'mod speċjali permezz tal-Isqof ta' Ruma nnifsu li jħarisha; il-Knisja, mdawla mill-Ispirtu tal-verità, tħarisha b'għożża qaddisa u tfissirha bil-fedeltà[80]. L-Isqof ta' Ruma u l-Isqfijiet l-oħra, mbagħad, bis-saħħa tal-uffiċċju magħhom u skond ma titlob l-importanza tal-materja, jgħassu u jħabirku, bil-mezzi addattati,biex din ir-Rivelazzjoni jistudjawha fil-fond skond il-ħtieġa u jfissruha b'mod xieraq[81]; iżda huma ma jilqgħux rivelazzjoni pubblika ġdida bħala parti mid-depożitu divin tal-fidi[82].

 

Id-dmir tal-isqfijiet li jqaddsu lill-oħrajn

26 L-isqof, mogħni bil-milja tas-sagrament ta' l-ordni, huwa "dak li jqassam il-grazzja tal-ogħla saċerdozju"[83] speċjalment fl-Ewkaristija li, huwa joffri jew iqabbad lil min joffri[84] u li biha l-Knisja l-ħin kollu tgħix u tikber. Din il-Knisja ta' Kristu hija tassew preżenti fil-ġemgħat lokali leġittimi kollha tal-fidili, li jkunu magħqudin mar-ragħajja tagħhom, u li fit-Testment il-Ġdid jissejħu knejjes[85]. Dawn infatti huma, kull waħda fi-post tagħha, il-Poplu ġdid imsejjah minn Alla bil-qawwa tal-Ispirtu s-Santu u b'persważjoni sħiħa (cf. 1 Tess. 1,5). Fihom, bil-predikazzjon tal-Evanġelju ta' Kristu, jinġabru l-fidili u jkun iċċelebrat il-ministeru ta' l-ikla tal-Mulej, "sabiex permezz tal-ġisem u d-demm tal-Mulej, tingħaqad il-komunità tal-aħwa fil-ġisem ta' Kristu"[86] .Kull komunità li tinġabar madwar l-altar taħt il-ministeru mqaddes tal-Isqof[87] hija simbolu ta' dik il-karità u "l-unità tal-ġisem mistiku li mingħajrha ma nistgħux insalvaw"[88] F'dawn il-konunitajiet, għalkemm ħafna drabi żgħar, fqar u mxerrdin, huwa preżenti Kristu li bil-qawwa tiegħu tinġabar il-Knisja waħda, qaddisa, kattolika, u appostolika[89]. Infatti "il-partiċipazzjoni fil-ġisem u d-demm ta' Kristu ma tagħmilx ħaġa oħra ħlief li aħna ninbidlu f'dak li nkunu qegħdin nirċievu"[90].

 Kull ċelebrazzjoni leġittima tal-Ewkaristija titmexxa mill-isqof li għandu l-uffiċċju li joffri l-kult tar-reliġjon nisranija lill-kobor ta' Alla u li jirregolah skond kif amar il-Mulej u skond il-liġijiet tal-Knisja li hu japplika skond il-ġudizzju tiegħu b'mod iżjed partikolari, għad-djocesi tiegħu.

 B'hekk l-isqfijiet, bit-talb u l-ħidma tagħhom għall-poplu, isawbu bl-abbundanza u b'modi differenti l-milja tal-qdusija ta' Kristu fuq il-poplu. Bil-ministeru tal-kelma huma jwasslu lil dawk li jemmnu l-qawwa ta' Alla għas-salvazzjoni tagħhom (cf. Rum 1,16); huma jqaddsu l-fidili permezz tas-sagramenti li, bl-awtorità li għandhom, huma jqassmu b'mod regolari u li jħalli l-frott[91]. Huma jirregolaw l-amministrazzjoni tal-magħmudija li biha tingħata l-parteċipazzjoni fis-saċerdozju regali ta' Kristu. Huma l-ministri ordinarji tal-Griżma, iqassmu l-ordni sagri, jirregolaw id-dixxiplina tal-penitenza, u bi ħrara jħeġġu u jgħallmu l-poplu tagħhom sabiex, fil-liturġija u

l-aktar fis-sagrifiċċju mqaddes tal-Quddiesa, jagħmel il-parti tiegħu b'fidi u d-devozzjoni. Fl-aħħarnett, bl-eżempju tal-ħajja tagħhom huma għandhom jgħinu lil dawk li fuqhom huma jippresjedu billi jħarsu d-drawwiet tagħhom minn kull ħażen u, safejn jistgħu, bl-għajnuna ta' Alla, ibiddluhom f'ġid. Hekk, flimkien mal-merħla fdata f'idejhom, huma jkunu jistgħu jaslu għall-ħajja ta' dejjem[92].

 

Is-segħta tal-isqfjiet li jiggvernaw

27.  L-isqfijiet imexxu l-Knejjes partikolari fdati f'idejhom bħala vigarji u delegati ta' Kristu[93], bil-parir it-tajjeb, bil-perswazzjoni u bl-eżempju, iżda wkoll bl-awtorità u bis-setgħa sagra tagħhom. Iżda huma ma jużawxdin l-awtorità u din is-setgħa jekk mhux biex iwettqu l-merħla tagħhom fil-verità u fil-qdusija, għax huma jiftakru sewwa li min hu l-akbar irid isir bħall-iżgħar u min jikmanda bħal min iservi (cf. Lq 22, 26-27). Din is-setgħa, li huma jeżerċitaw personalment f'isem Kristu, hija setgħa proprja, ordinarja u immedjata, għalkemm l-eżerċizzju tagħha hu fl-aħħarnett irregolat mill-ogħla awtorità tal-Knsija u, skond il-ħtieġa tal-Knisja u tal-fidili, jista' jinżamm f'ċerti limiti. B'riħet din is-setgħa l-isqfijiet għandhom il-jedd sagru u d-dmir quddiem il-Mulej li jagħtu liġijiet lis-sudditi tagħħom, li jiġġudikawhom u li jirregolaw kulma għandu x'jaqsam mal-kult u mal-appostolat.

 L-uffiċċju pastorali, jiġifieri r-responsabbilità abitwali u ta' kuljum tal-merħla tagħhom, huwa mogħti lill-isqfijiet fil-milja kollha tiegħu. Huma m'għandhomx jitqiesu bħala vigarju tal-Isqof ta' Ruma, għaliex huma jeżerċitaw setgħa li hi tagħhom u, fis-sewwa kollu, huma msejħin mexxejja tal-popli li huma jiggvernaw[94]. Is-setgħa tagħhom, għalhekk, m'hija imxejna mis-setgħa tal-Papa li hi l-ogħla waħda u universali; anzi hija affermata, msaħħa u mħarsa minnha[95]; l-Ispirtu s-Santu jħares bla ma jonqos qatt il-mod ta' tmexxija li Kristu l-Mulej stabbilixxa fil-Knisja tiegħu.

 L-isqof, mibgħut minn Missier il-familja biex jiggverna l-familja tiegħu, għandu jżomm quddiem għajnejh l-eżempju tar-Ragħaj it-Tajjeb li ġie mhux biex ikun moqdi iżda biex jaqdi (cf. Mt. 20,28; Mk 10, 45) u jagħti ħajtu għan-nagħaġ tiegħu (cf. Ġw 10,11). Meħud minn fost il-bnedmin u hu stess imdawwar mid-dgħufija jista' jagħder lil dawk li ma jafux jew li jiżbaljaw (cf. Lhud 5,1-2). Huwa ma għandu jonqos qatt  milli jisma' lis-sudditi tiegħu, li hu għandu jħobb bħala veri wliedu u jħeġġeġ biex jikkooperaw miegħu bil-qalb. Huwa għandu jagħti kont 'l Alla ta' rwieħhom (cf. Lhud 13,17); għalhekk għandu jieħu ħsiebhom bit-talb, bil-priedki u b'kull ħidma ta' karità u jiftakar ukoll f'dawk li għad ma jemmnux iżda li xorta jrid iqishom bħala fdati f'idejh mill-Mulej. Billi, bħall-appostlu Pawlu, huwa obbligat lejn kulħadd, huwa għandu jkun lest biex ixandar l-Evanġelju (cf Rum 1, 14-15) u biex iħeġġeġ lill-fidili għall-ħidma appostolika u missjunarja. Il-fidili, min-naħa tagħhom, għandhom iżommu ruħhom magħqudin mal-isqof, bħall-Knisja ma' Ġesu' Kristu u bħal Ġesu' Kristu mal-Missier, sabiex kollox ikun jaqbel fl-unità[96] u jitkattar ir-radd il-ħajr għall-glorja ta' Alla(cf. 2 Kor 4,15).

 

Il-presbiteri – ir-relazzjoni tagħhom ma' Kristu, mal-Isqfijiet, mal-presbiteri l-oħra u mal-poplu nisrani.

28.  Kristu, li l-Missier ikkonsagra u bagħat fid-dinja (cf. Ġw 10,36), permezz tal-Appostli tiegħu ta sehem mill-konsagrazzjoni u mill-missjoni tiegħu lis-suċċessuri tagħhom, jiġifieri l-isqifjiet. Dawn min-naħa tagħhom fdaw leġittimament, fi gradi differenti, il-ħidma tal-ministeru tagħhom lil membri differenti tal-Knisja[97]. Hekk il-ministeru ekkleżjastiku, li hu isituzzjoni divina, huwa eżerċitat f'ordnijiet differenti minn dawk li mill-ewwel żminijiet issejħu Isqfijiet, Presbiteri u Djakni[98]. Il-presbiteri, għalkemm ma jilħqux il-quċċata tas-saċerdozju u jiddependu mill-isqfijiet fl-eżerċizzju tas-setgħa tagħhom, huma madankollu magħqudin magħhom fid-dinjità saċerdotali[99]. Bis-saħħa tas-sagrament tal-ordni[100], fi xbieha ta' Kristu, il-qassis il-kbir u etern (cf. Lhud 5, 1-10; 7,24; 9, 11-28), huma ikkonsagrati biex jippridkaw l-Evanġelju, jirgħu l-fidili u jiċċelebraw il-kult divin bħala saċerdoti veri tat-Testment il-Ġdid[101]. Waqt li jieħdu sehem, skond il-grad propriju tal-ministeru tagħhom, mill-uffiċċju tal-Medjatur waħdani Ġesu Kristu (cf. 1 Tim, 2, 5), huma jħabbru l-Kelma ta' Alla lil kulħadd. Iżda fuq kollox huma jeżerċitaw il-ministru qaddis tagħhom fil-kult jew fl-assemblea ewkaristika. Hawn huma jaġixxu fil-persuna ta' Kristu[102] u, waqt li jipproklamaw il-ministeru tiegħu, jgħaqqdu l-offerta tal-fidili mas-sagrifiċċju tar-Ras tagħhom u fis-sagrifiċċju tal-Quddiesa huma jagħmlu preżenti u japplikaw[103], sa ma jerġa' jiġi l-Mulej (cf. 1 Kor.11. 26), is-sagrifiċċju waħdani tat-Testment il-Ġdid, jiġifieri dak ta' Kristu li offra darba għal dejjem lilu nnifsu lill-Missier bħala vittma safja (cf. Lhud 9, 11-28). Huma jeżerċitaw ukoll, fi grad l-iżjed għoli, il-ministeru tar-rikonċiljazzjoni u tal-faraġ tal-fidili niedma jew morda u jwasslu lil Alla l-Missier il-ħtiġjiet u t-talb tal-fidili (cf. Lhud 5, 1-4). Huma jeżerċitaw, skond is-sehem tagħhom mill-awtorità, l-uffiċċju ta' Kristu, ragħaj u ras[104], ilaqqgħu l-familja ta' Alla bħala għaqda ta' aħwa mħeġġin minn spirtu wieħed[105], u permezz ta' Kristu jwassluha fl-ispirtu għand Alla Missier. F'nofs il-merħla tagħhom huma jadurawh fl-ispirtu u l-verità (cf. Ġw 4,24). U fl-aħħar huma jaħdmu bix-xandir tal-kelma u bit-tagħlim (cf. 1 Tim 5,17), waqt li jemmnu dak li jaqraw u jimmeditaw fil-liġi tal-Mulej, jgħallmu dak li jemmnu u jgħixu dak li jgħallmu[106].

 Il-presbiteri, kollaboraturi prudenti tal-ordni Episkopali[107], għajnuna tiegħu u strument f'idejh, imsejħin biex jaqdu l-poplu ta' Alla, jagħmlu mal-Isqof tagħhom presbiterju wieħed[108], għalkemm dan hu magħmul minn ufiċċji differenti. Fil-komunitajiet tal-fidili waħda waħda huma jwasslu, biex ngħidu hekk, il-preżenza tal-isqof, miegħu huma magħqudin fi spirtu ta' fiduċja u ta' ġenerosità , u għall-parti fdata f' idejhom miegħu jaqsmu l-uffiċċju u l-ħerqa u jħaddmuhom fil-ħajja ta kuljum. Taħt l-awtorità tal-isqof huma jmexxu dik il-parti tal-merħla fdata f' idejhom u jqaddsuha, jagħmlu tidher fil-post fejn jaħdmu l-knisja universali u jagħmlu xogħol ta' siwi għall-bini tal-ġisem mistiku ta' Kristu (cf. Ef 4, 12). Dejjem ħerqana għall-ġid ta' wlied Alla, huma għandhom ifittxu li jagħtu s-sehem tagħhom għall-ħidma pastorali tad-djoċesi kollha, anzi tal-knisja kollha. U minħabba din il-parteċipazzjoni fis-saċerdozju u fil-missjoni appostolika, il-Presbiteri għandhom jagħrfu fl-Isqof il-missier tagħhom u jobduh b'qima. L-isqof imbagħad għandu jikkunsidra s-saċerdoti li jikkooperaw miegħu bħala wlied u ħbieb, kif għamel Kristu li jsejjaħ id-dixxipli tiegħu mhux qaddejja iżda ħbieb (cf. Ġw 15,15). Għalhekk, minħabba l-ordni u l-ministeru, is-saċerdoti kollha, kemm djoċesani u kemm reliġjużi, huma magħqudin mal-Korp Episkopali u, kulħadd skond is-sejħa u l-grazzja li jkollu, iservu għall-ġid tal-Knisja kollha.

 Bis-saħħa tal-ordinazzjoni sagra u tal-missjoni, li huma komuni għalihom kollha, il-Presbiteri huma magħqudin bejniethom b'rabta intima tal-aħwa li għandha tidher spontanjament u bil-libertà fl-għajnuna spiritwali u materjali, pastorali u personali li jagħtu lil xulxin, fil-laqgħat, u fil-komunjoni ta' ħajja, ħidma u karità.

 Huma għandhom, mbagħad, jieħdu ħsieb, bħal missirijiet fi Kristu, tal-fidili li jwelldu spiritwalment bil-magħmudija u bit-tagħlim (cf. 1 Kor.4, 15; 1 Pt 1, 23). Billi huma saru eżempju tal-merħla (1 Pt. 5, 3) huma għandhom jippresjedu l-komunità lokali u jservuha b'mod illi hija tista' tissejjaħ b' mod xieraq bl-isem li hu tal-Poplu ta' Alla kollu u waħdani, jiġifieri l-isem ta' Knisja ta' Alla (cf. 1 Kor. 1, 2; 2 Kor. 1, 1 u passim). Jiftakru li bl-imġiba ta' kuljum u bil-ħerqa tagħhom huma għandhom jagħtu lill-fidili u lill-infidili, lill-kattoliċi u lil dawk li mhumiex kattoliċi, dehra ta' ministeru tassew saċerdotali u pastorali  u jkunu għal kulħadd xhieda ta' verità u ta' ħajja; bħala rgħajja tajba huma għandhom ifittxu (cf. Lq 15, 4-7) lil dawk li għalkemm mgħammdin fil-knisja kattolika, telqu l-prattika tas-sagramenti jew tilfu wkoll il-fidi.

 Minħabba l-fatt li l-lum il-ġens tal-bnedmin qiegħed kulma jmur jorganizza ruħu f'għaqda ċivili, ekonomika u soċjali, tinħass iżjed il-ħtieġa li s-saċerdoti jgħaqqdu l-forzi u l-ħidma taħt it-tmexxija tal-Isqfijiet u tal-Papa, ineħħu kull kawża ta' firda u b'hekk iwasslu l-bnedmin kollha għall-għaqda tal-familja ta' Alla.

 

Id-Djakni

29.  Fi grad anqas tal-ġerarkija hemm id-Djakni li fuqhom jitqiegħdu l-idejn "mhux għas-saċerdozju iżda għall-ministeru"[109] Infatti, msaħħin mill-grazzja sagramentali fid-djakonija tal-liturġija, tal-predikazzjoni u tal-karita, iservu l-poplu ta' Alla f' għaqda mal-Isqof u l-presbiterju tiegħu. Huwa uffiċċju tad-Djaknu, skond ma jingħata lilu mill-awtorità kompetenti, li jamministra b'mod solenni l-magħmudija, iżomm u jqassam l-Ewkaristija, jassisti f'isem il-Knisja għaż-żwieġ u jbierku, jieħu l-Vjatku lill-moribondi, jaqra  l-Iskrittura Mqaddsa lill-fidili, jgħallem u jħeġġeġ lill-poplu, jippresjedi għall-kult u għat-talb tal-fidili, jamministra s-sagramentali, u jippresjedi għar-rit tal-funerali u tad-dfin. Id-Djakni, mogħtija għall-uffiċċji tal-karità u tal-assistenza, għandhom jiftaku fit-twissija ta' San Polikarpu: " Jalla jħennu, jaħdmu, jimxu skond il-verità tal-Mulej, li għamel lilu nnifsu qaddej ta' kulħadd"[110]

 Peress li |dawn l-uffiċċji, li huma meħtieġa ħafna għall-ħajja tal-Knisja, f'ħafna nħawi, minħabba d-dixxiplina viġenti tal-Knisja Latina llum, jistgħu jkunu eżerċitati biss bid-diffikultà, id-Djakonat jista' fil-ġejjieni jkun restawrat bħala grad proprju u permanenti tal-ġerarkija. Imiss lill-Konfeenzi Episkopali territorjali kompetenti li jiddeċiedu, bl-approvazzjoni tal-Papa, jekk u fejn ikun f'waqtu li Djakni ta' din ix-xorta jkunu istitwiti biex jieħdu ħsieb l-erwieħ. Bil-Kunsens tal-Papa, dan id-djakonat jista' jingħata lil irġiel ta' età matura, ukoll jekk miżżewġin, u lil żgħażagħ li jkunu tajbin għalih u li għalihom għandha tibqa' mħarsa l-liġi taċ-ċelibat.

 

 

KAP IV IL-LAJĊI

Daħla

30.  Il-Konċilju Mqaddes, wara li iddikjara d-dmirijiet tal-ġerarkija, jgħaddi bil-qalb biex ifisser il-ħsieb tiegħu dwar l-istat ta' dawk il-fidili li jissejħu lajċi. Għalkemm dak kollu li ngħad fuq il-Poplu ta' Alla japplika ugwalment għal-lajċi, għar-reliġjużi u għall-kleru, madankollu ċerti punti jolqtu b'mod partikolari lill-lajċi, irġiel u nisa, minħabba l-kondizzjoni u l-missjoni tagħhom. Jeħtieġ li, minħabba iċ-ċirkustanzi speċjali ta' żmienna, wieħed janalizza dawk li huma s-sisien ta' dawn il-punti. Ir-Rgħajja sagri, infatti, jafu x'sehem jagħtu l-lajċi għall-ġid tal-Knisja, jafu li huma ma ġewx istitwiti minn Kristu biex jerfgħu weħidhom il-piż kollu tal-missjoni li l-Knisja għandha li issalva d-dinja; iżda jafu li d-dmir għoli tagħhom huwa li jirgħu l-fidili u li jagħrfu s-servizz u l-kariżmi tagħhom b'mod li kulħadd, skont ma jista', jikkoopera għall-ġid komuni. Għaliex jeħtieġ li "waqt li nagħmlu s-sewwa fl-imħabba nikbru f'kollox fih, f'dak li hu r-Ras, Kristu. Bih il-ġisem kollu jsib ir-rabta u l-għaqda tiegħu permezz tal-egħkiesi kollha li jservuh skont il-ħidma ta' kull waħda minnhom, biex jikber fih innifsu u jinbena fl-imħabba." (Ef. 4, 15-16)

 

Natura u missjoni tal-lajċi

31.  Bl-isem ta' lajċi nifhmu l-fidili kollha minbarra dawk li huma membri tal-ordni sagri u tal-istat reliġjuż magħruf mill-Knisja, jiġifieri l-fidili li wara li saru jagħmlu sehem mill-ġisem ta' Kristu bil-magħmudija u miġbura f'Poplu ta' Alla, jipparteċipaw, fil-qies tagħhom, mill-uffiċċju saċerdotali, profetiku u regali ta' Kristu u, kulħadd skont il-parti tiegħu, itemmu fil-Knisja u fid-dinja l-missjoni proprja tal-poplu nisrani kollu.

 Ix-xejra sekulari hija proprjament u partikolarment tal-lajċi. Infatti, għalkemm kultant il-membri tal-ordni sagri jagħmlu xogħol sekulari wkoll billi jeżerċitaw xi professjoni sekulari b'danakollu min-natura stess tal-vokazzjoni tagħhom huma għandhom relazzjoni prinċipalment u proprjament mal-ministeru mqaddes; ir-reliġjużi min-naħa tagħhom huma msejħa biex jagħtu xhieda għolja u li ddawwal illi d-dinja ma tistax tkun trasfigurata f' Alla u offerta lilu mingħajr l-ispirtu tal-beatitudni. Huwa dmir tal-lajċi li, bis-sejħa proprja tagħhom, ifittxu s-saltna ta' Alla billi jħaddmu l-ħwejjeġ temporali u jindirizzawhom skond ir-rieda ta' Alla. Huma jgħixu fis-seklu, jiġifieri fl-impjiegi kollha tad-dinja u f'kull wieħed minnhom, u wkoll fil-kondizzjonijiet normali tal-ħajja familjari u soċjali li magħhom bħal jinsġu l-eżistenza tagħhom. Hemm huma msejħin minn Alla biex, waqt li jagħmlu x-xogħol tagħhom fid-dinja taħt it-tmexxija tal-Ispirtu tal-Evanġelju, jagħtu sehemhom minn ġewwa, bħalma tagħmel il-ħmira, biex id-dinja titqaddes. B'hekk huma juru 'l Kristu lill-oħrajn l-iżjed bix-xhieda ta' ħajjithom imdawla bil-fidi, bit-tama u bl-imħabba. Imiss għalhekk lilhom, b'mod speċjali, li jdawlu l-ħwejjeġ temporali li magħhom ikollhom x'jaqsmu mill-qrib, u jindirizzawhom b'mod illi kollha jsiru u joktru skond ma jrid Kristu u jkunu ta' foħrija lill-Ħallieq u Feddej.

 

Dinjità tal-lajċi fil-poplu ta' Alla

32.  Il Knisja Mqaddsa, kif imwaqqfa mill-Iben ta' Alla, hija organizzata u mmexxija b'varjeta tal-għaġeb. Infatti, ''bħalma aħna għandna ħafna membri f'ġisem wieħed, iżda mhux il-membri kollha għandhom l-istess xogħol, hekk aħna ġisem wieħed fi Kristu u kull wieħed minna membru tal-ieħor." (Rum 12, 4-5).

 Il-poplu magħżul minn Alla huwa għalhekk wieħed: "Mulej wieħed fidi waħda, magħmudija waħda" (Ef 4,5); komuni għal kulħadd hija d-dinjità tal-membri mit-twelid mill-ġdid fi Kristu, komuni l-grazzja ta' wlied, komuni s-sejħa għall-perfezzjoni waħda, tama waħda u l-imħabba bla firda. Għalhekk fi Kristu u fil-Knisja m'hemmx differenza ta' daqs dwar ir-razza, in-nazzjon, il-kondizzjoni soċjali jew is-sess, għaliex "m'hemmx iżjed Lhudi u anqas Grieg, m'hemmx ilsir u anqas ħieles, m'hemmx raġel u anqas mara; għax intom ilkoll ħaġa waħda fi Kristu Ġesu'."  (Gal 3,29 gr; cf. Kol. 3,11)

 Mela jekk fil-Knisja mhux kulħadd jimxi mill-istess triq, iżda kulħadd huwa msejjaħ għall-qdusija u, kulħadd xorta waħda, għandu x-xorti li jħaddan il-fidi għall-ġustizzja ta' Alla (cf. 2 Pt 2,1). Għalkemm uħud, b'rieda ta' Kristu, huma maħtura biex jgħallmu jew biex jamministraw jew biex ikunu rgħajja ta' l-oħrajn, b'danakollu hemm ugwaljanza fost kulħadd dwar id-dinjità u l-ħidma komuni tal-fidili kollha biex jibnu l-ġisem ta' Kristu. Infatti, id-distinzjoni li l-Mulej jagħmel bejn il-ministri sagri u l-bqija tal-poplu ta' Alla ġġib magħha rabta, fis-sens li r-rgħajja u l-fidili l-oħra huma marbutin bejniethom minn ħtieġa komuni: li r-Rgħajja tal-Knisja, fuq l-eżempju ta' Ġesu', iservu lil xulxin u jservu lill-fidili l-oħra waqt li dawn min-naħa tagħhom jagħtu l-għajnuna ġeneruża tagħhom lir-Rgħajja u lill-għalliema. Hekk fid-diversità kulħadd jagħti xhieda tal-unità tal-għaġeb tal-ġisem ta' Kristu, għaliex l-istess diveristà ta' grazzji, ta' ministeri u ta' ħidmiet tiġbor f'ġisem wieħed l-ulied ta' Alla, peress li "dan kollu jaħdmu l-istess Spirtu wieħed li jqasam lil kull wieħed kif jogħġbu." (1 Kor 12,11).

 Għalhekk bħalma l-lajċi, b'kondixxenza ta' Alla, għandhom lil Kristu bħala ħuhom li, għalkemm il-Mulej ta' kollox, ma ġiex biex ikun moqdi iżda biex jaqdi (cf. Mt 20,28), hekk ukoll huma għandhom bħala aħwa lil dawk li huma mqegħdin fil-ministeru mqaddes li, waqt li jgħallmu, iqaddsu u jmexxu bl-awtorità ta' Kristu l-familja ta' Alla u jirgħuha b'mod li kulħad ikun jista' jħares il-kmand ġdid tal-imħabba. Huwa għalhekk li S. Wistin igħid bi kliem sabiħ: "Jekk nibża' meta naħseb li jien għalikom, nitfarraġ meta naħseb li jien magħkom. Għaliex għalikom jiena isqof, magħkom jiena nisrani. Wieħed hu isem ta' uffiċċju, l-ieħor hu isem tal-grazzja ta' Alla; wieħed isem ta' periklu, l-ieħor ta' salvazzjoni."[111]

 

L-appostolat tal-lajċi

33.  Il-Lajċi, miġburin fil-poplu ta' Alla u maħtura f'ġisem wieħed ta' Kristu taħt ras waħda, ikunu min ikunu, huma msejħin bħala membri ħajjin biex jikkontribwixxu bil-forzi tagħhom kollha li irċevew mit-tjubija tal-Ħallieq u l-grazzja tal-Feddej, biex il-Knisja tikber u toktor bla heda fil-qdusija.

 L-appostolat tal-lajċi huwa għalhekk parteċipazzjoni fl-istess missjoni ta' salvazzjoni tal-Knisja u għal dan l-appostolat kulħadd huwa mqabbad mill-Mulej stess permezz tal-magħmudija u tal-griżma. Is-Sagramenti, mbagħad, u b'mod speċjali l-Ewkaristija Mqaddsa, jagħtu u jkattru l-imħabba lejn Alla u lejn il-bnedmin, li hi r-ruħ ta' kull appostolat. Iżda l-lajċi huma msejħin b'mod partikolari biex jagħmlu l-Knisja preżenti u attiva f'dawk il-postijiet u f'dawk iċ-ċirkustanzi fejn hi ma tistax tkun il-melħ tal-art jekk mhux permezz tagħhom.[112] Għalhekk kull nisrani lajk, bis-saħħa ta' l-istess doni li rċieva, huwa xhieda u fl-istess ħin strument ħaj tal-istess missjoni tal-Knisja "skond il-qies tad-don ta' Kristu" (Ef. 4,7).

 Minbarra dan l-appostolat, li hu dmir assolut tal-fidili kollha, il-lajċi jistgħu jkunu wkoll imsejħin b'modi differenti biex jgħinu aktar fil-qrib fl-appostolat tal-ġerarkija[113] kif kienu jagħmlu dawk l-irġiel u nisa li kienu jgħinu lill-appostlu Pawlu fit-tixrd tal-Evanġelju u li ħadmu ħafna għall-Mulej (cf. Fil 4,3; Rum 1 6,3ss). Huma jistgħu wkoll jingħażlu mill-ġerarkija biex, għal xi għan spiritiwali, iħaddmu xi uffiċċji ekkleżjastiċi.

 Huwa għalhekk dmir nobbli tal-lajċi kollha li jaħdmu sabiex il-pjan ta' Alla ta' salvazzjoni jilħaq il-bnedmin kollha taż-żminijiet u l-imkejjen kollha tad-dinja. Għandha għalhekk tinfetaħ beraħ it-triq minn kull naħa sabiex, skond il-forzi tagħhom u l-ħtieġa taż-żminijiet, huma wkoll jagħtu sehem attiv fil-ħidma ta' salvazzjoni li għandha l-Knisja.

 

Is-sehem tal-Lajċi fis-saċerdozju komuni u fil-kult

34.  Ġesu' Kristu, il-Qassis il-Kbir u etern, irid li permezz tal-lajċi wkoll ikompli x-xhieda u s-servizz tiegħu; huwa għalhekk igħajjixhom bl-Ispirtu tiegħu u jmexxihom bla heda għal kull  ħidma tajba u perfetta.

 Infatti, lil dawk li jgħaqqadhom intimament f'ħajtu u fil-missjoni tiegħu huwa jagħti wkoll sehem mill-funzjoni saċerdotali tiegħu biex jagħtu kult spiritiwali u hekk Alla jissebbaħ u l-bnedmin jiksbu s-salvazzjoni. Għalhekk il-lajċi, billi huma mogħtija għal Kristu u kkonsagrati mill-Ispirtu s-Santu, huma b'mod tal-għaġeb imsejħin u mgħallmin biex jagħmlu frott dejjem iżjed kotran tal-Ispirtu. Il-ħidma kollha tagħhom, infatti, it-talb u l-inizjattivi ta' appostolat, il-ħajja taż-żwieġ u tal-familja, ix-xogħol ta' kuljum, il-mistrieħ tar-ruħ u l-ġisem, jekk isiru fl-Ispirtu, u saħansitra d-dwejjaq tal-ħajja jekk huma merfugħin bil-paċenzja, isiru sagrifiċċji spiritwali li jogħġbu 'l Alla permezz ta' Ġesu' Kristu (cf. Piet 2,5). Biċ-ċelebrazzjoni ewkaristika dawn is-sagrifiċċji huma bit-tjieba kollha offruti lill-Missier flimkien mal-offerta tal-ġisem tal-Mulej. B'hekk il-lajċi wkoll, waqt li jaħdmu kullimkien bi qdusija bħala adoraturi, jikkonsagraw lil Alla l-istess dinja.

 

Sehem tal-lajċi fil-funzjoni profetika ta' Kristu u fix-xhieda tiegħu

35 Kristu, il-profeta l-Kbir, bix-xhieda ta' ħajtu u bil-qawwa ta' kelmtu xandar is-Saltna ta' Missieru. Huwa jibqa' jtemm id-dmr profetiku tiegħu sakemm tidher il-glorja kollha tiegħu. Dan jagħmlu mhux biss permezz tal-Ġerarkija li tgħallem f'ismu u bis-setgħa li hu taha, iżda wkoll peremzz tal-lajċi li hu għalhekk qiegħed bħala xiehda u għaniehom bis-sens tal-fidi u d-don tal-kelma (cf. Atti 2, 17-18; Apk 19,10) biex permezz tagħhom tiddi fil-ħajja ta' kuljum u fil-ħajja familjari u soċjali l-qawwa ta' l-Evanġelju. Huma jkunu qiegħdin juru rwieħhom bħal wlied il-wegħda jekk, qawwijin fil-fidi u fit-tama, jinqdew tajjeb mill-ħin ta' issa (cf. Ef 5, 16; Kol 4,5) u jistennew bis-sabar il-glorja li għad trid tiġi (cf. Rum 8,25). Dan it-tama m'għandhomx jaħbuha f'qalbhom, iżda b'konvinzjoni kontinwa u b'taqbida "kontra il-prinċpijiet ta' din id-dinja ta' dlamijiet, kontra l-ispirti ħżiena" (Ef 6,12) għandhom ifissruha fl-istrutturi tal-ħajja sekulari.

 alma s-sagramenti tal-liġi l-ġdida, li huma l-ikel tal-ħajja u tal-appostolat tal-fidili, huma xbieha minn qabel ta' sema ġdid u ta' art ġdida (cf. Apk 21, 1), hekk ukoll il-lajċi jkunu ħabbara siewja tal-fidi fil-ħwejjeġ li għadna nittamaw (cf Lhud 11, 1) jekk mal-istqarrija tal-fidi jgħaqqdu bis-sħiħ ħajja ispirati mill-fidi. Din l-evanġelizzazzjoni, jiġifieri t-tħabbira ta' Kristu magħmula mix-xhieda tal-ħajja u tal-kelma, tikseb karatteristika speċifika u qawwa speċjali mill-fatt li hi tkun qiegħda tingħata fil-kondizzjonijiet komuni tal-ħajja tad-dinja.

 F'din il-funzjoni jidher ċar li hu ta' valur kbir dak l-istat ta' ħajja li hu mqaddes minn sagrament speċjali: il-ħajja taż-żwieġ u tal- familja. Fiha hemm eżerċizzju u skola mill-aħjar ta' appostolat għal-lajċi fejn ir-reliġjon nisranija tidħol fl-imġiba kollha tal-ħajja u tbiddilha kuljum għall-aħjar. Huwa hemm li l-miżżewġin għandhom is-sejħa proprja tagħhom li jkunu għal xulxin u għat-tfal xiehda tal-fidi u tal-imħabba ta' Kristu. Il-familja nisranija tixhed b' leħen għoli kemm il-virtujiet li hemm bħalissa fis-Saltna ta' Alla u kemm it-tama fil- ħajja ta' dejjem. B' hekk bl-eżempju u bix-xhieda tagħha, il-familja nisranija tixli lid-dinja bid-dnub u ddawwal lil dawk li jfittxu l-verita.

 Għalhekk il-lajċi, saħansitra meta jkunu medhija fil-ħwejjeġ temporali, jistgħu u għandhom jeżerċitaw azzjoni siewja ħafna għall-evanġelizzazzjoni tad-dinja. Fin-nuqqas ta' ministri sagri, jew fejn dawn ikunu mfixkla minn reġim ta' persekuzzjoni, uħud mil-lajċi jagħmlu li jistgħu biex jissupplixxu għal xi funzjonijiet sagri skond is-setgħa li għandhom; ħafna minnhom jagħtu wkoll l-enerġija tagħhom kollha għall-ħidma tal-appostolat. Iżda f' kull każ jeħtieġ li kulħadd jikkoopera biex is-saltna ta' Kristu tikber u tixtered. Għalhekk il-lajċi għandhom japplikaw ruħhom bil-ħerqa biex jagħrfu dejjem iżjed il-verità rivelata u jitolbu bla heda mingħand Alla d-don tal-għerf.

 

 

Dinjita regali

36.  Kristu, li obda sal-mewt u li għalhekk Alla l-Missier għollieh (cf. Fil. 2, 8-9), daħal fil-glorja tas-saltna tiegħu. Kollox tqiegħed taħtu sakemm hu stess iqiegħed lilu nnifsu u kollox taħt Alla l-Missier sabiex Alla jkun kollox f' kollox (cf. 1 Kor 15, 27-28). Din is-setgħa hu għaddieha lid-dixxipli sabiex huma wkoll igawdu l-ħelsien tas-Saltna ta' Alla u b'ċaħda tagħhom infushom u b' ħajja qaddisa jirbħu fihom stess is-saltna tad-dnub (cf. Rum. 6, 12); anzi din is-setgħa tahielhom biex, waqt li jservu lil Kristu fl-oħrajn ukoll, bl-umiltà u l-paċenzja jwasslu lil ħuthom għand is-Sultan li meta taqdih tkun qed issaltan. Għaliex il-Mulej jixtieq ukoll ikabbar permezz tal-fidili lajċi s-Saltna tiegħu ta' verità u ta' ħajja, saltna ta' qdusija u ta' grazzja, saltna ta' ġustizzja, mħabba u paċi[114]. F' din is-saltna l-istess kreatura tinħeles mill-jasar tat-taħsir u tikseb il-libertà glorjuża ta' wlied Alla (cf. Rum 8, 21). Tassew li ngħataw wegħda kbira u kmandament kbir lid-dixxipli: '' Għax... kollox hu tagħkom, u intom ta' Kristu u Kristu ta'Alla.'' (1 Kor 3, 23)

 Għalhekk il-fidili għandhom jagħrfu n-natura intima u l-valur ta' kull ħolqien u kif kull kreatura għandha l-għan li tfaħħar 'l Alla. B'ħidmiet ukoll li fihom infushom huma ħidmiet temporali huma għandhom jgħinu lil xulxin għal ħajja aktar qaddisa hekk illi d-dinja timtela bl-ispirtu ta' Kristu u tilħaq b'mod iżjed effikaċi l-għan tagħha, fil-ġustizzja, fil-karità u fil-paċi. Fil-qadi ta' dan id-dmir ma' kullimkien il-lajċi għandhom post minn ta' quddiem. Bil-kompetenza tagħhom f' materji profani u bil-ħidma tagħhom, li l-grazzja ta' Kristu tgħolli minn ġewwa, huma għandhom igħinu bis-sħiħ biex, permezz tal-ħidma tal-bniedem, bit-teknika u bil-kultura, il-ġid maħluq jitħaddem, skond l-ordni mqiegħed fin-natura minn Alla u fid-dawl tal-Verb tiegħu, għall-aħjar tal-bnedmin kollha, jitqassam b'mod iżjed ġust fosthom, u jservi, fil-qies tiegħu, għall-progress universali fir-rispett tal-libertà umana u nisranija. B' dan il-mod Kristu, permezz tal-membri tal-Knisja, idawwal dejjem iżjed is-soċjetà umana kollha bid-dija tiegħu ta' salvazzjoni. Minbarra dan il-lajċi għandhom, bl-għaqda tal-forzi tagħhom, ifejqu l-istituzzjonijieit u l-konizzjonijiet ta' ħajja tad-dinja, jekk u fejn dawn iwasslu għad-dnub, u jirriformawhom b'mod illi jitfasslu skond il-ġustizzja u jiffavorixxu l-eżerċizzju tal-virtujiet aktar milli jfixkluh. B'din il-ħidma huma jimlew b'valur morali l-kultura u l-attivitajiet umani. B'dan il-mod u fl-istess ħin l-għalqa tad-dinja titħejja aħjar biex tilqa' ż-żerriegħa tal-kelma ta' Alla u l-bibien jinfetħu iżjed għall-Knisja, biex b'hekk tidħol minnhom it-tħabbira tal-paċi u għad-dinja kollha.

 Minħabba l-istess pjan ta' salvazzjoni, il-fidili għandhom jigħallmu jagħżlu tajjeb bejn id-drittijiet u dmirijiet li jaqgħu fuqhom bħala membri tal-Knisja u drittijiet u dmirijiet li huma għandhom bħala membri tas-soċjetà umana. Ifittxu għalhekk li jgħaqqdu f'armonija ma' xulxin iż-żewġ xorta ta' drittijiet u dmirijiet u jiftakru li f'kull ħaġa temporali huma għandhom ikunu mmexxija mill-kuxjenza nisranija, għaliex ebda attività umana, lanqas  fl-istess ħwejjeġ temporali, ma tista' taħrab mill-awtorità ta' Alla. Fi żmienna huwa mill-aktar meħtieġ li din id-distinzjoni u fl-istess ħin din l-armonija jidhru jiddu b'mod l-aktar ċar possibbli fil-mod kif iġibu ruħhom il-fidili, saiex il-missjoni tal-Knisja tkun tista' twieġeb aktar bis-sħiħ għall-kondizzjonijiet tad-dinja tal-lum. Għaliex kif wieħed għandu jammetti li l-belt tal-art, li bir-raġun hi mogħtija għall-interessi tad-dinja, hi mmexxija minn prinċipji tagħha, hekk bir-raġun ukoll wieħed għandu jiċħad it-tagħlim ħażin li jipprova jibni s-soċjetà mingħajr ma jagħti kas tar-reliġjon u li jattakka u jissopprimi l-libertà reliġjuża taċ-ċittadini.[115] 

 

 

Relazzjonijiet mal-ġerarkija

37.  Il-lajċi, bħall-fidili kollha, għandhom il-jedd illi jirċievu bl-abbundanza mir-Rgħajja mqaddsa l-ġid spiritwali tal-Knisja u l-iżjed l-għajnuna tal-kelma ta' Alla u tas-sagramenti.[116] Huma għandhom jgħarrfu lir-rgħajja bil-ħtiġiet u x-xewqat tagħhom u dan għandhom jagħmluh bil-libertà u l-fiduċja kollha li għandu jkollhom l-ulied ta' Alla u l-aħwa fi Kristu. Skond l-għerf, il-kompetenza u l-prestiġju li jkollhom huma għandhom il-jedd, kultant id-dmir ukoll, li jfissru l-fehmiet tagħhom dwar dak li għandu x'jaqsam mal-ġid tal-Knisja[117]. Dan jista jsir, meta jkun il-każ, permezz tal-istituzzjonijiet imwaqqfa għalhekk mill-Knisja u għandu jsir dejjem fir-rispett tal-verità, bil-qawwa u bil-prudenza, b'qima u b'imħabba għal dawk li minħabba l-uffiċċju sagru tagħhom jaġixxu fil-persuna ta' Kristu.

 Il-lajċi, bħall-fidili kollha, għandhom, b'ubbidjenza nisranija, jilqgħu fil-pront dak li r-rgħajja jistabbilixxu bħala għalliema u mexxejja tal-Knisja u bħala rappreżentanti ta' Kristu; f'dan huma jimxu wara l-eżempju ta' Kristu li bl-ubbidjenza tiegħu sal-mewt fetaħ għall-bnedmin kollha t-triq qaddisa tal-libertà ta' wlied Alla. Huma m'għandhomx jonqsu milli fit-talb tagħhom jirrikkmandaw lil Alla l-mexxejja tagħhom li jishru fuqna bħal nies li għad iridu jagħtu kont tagħna, u jitolbu għalihom biex dan jagħmluh bil-ferħ u mhux bi swied il-qalb. (cf. Lhud 13,17)

 Min-naħa tagħhom ir-Rgħajja mqaddsa għandhom jagħrfu d-dinjità u r-responsabbiltà tal-lajċi fil-Knisja u jġibuha 'l quddiem; għandhom jagħmlu użu bil-qalb mill-pariri prudenti tagħhom, jafdawlhom b'fiduċja karigi għas-servizz tal-Knisja, iħallulhom libertà u jagħtuhom okkażjoni, anzi jħeġġuhom, biex jieħdu inizjativi minn rajhom. Huma għandhom jikkunsidraw b'attenzjoni u b'imħabba ta' missirijiet fi Kristu, l-inizjativi, it-talbiet u x-xewqat li l-lajċi jipproponulhom[118]. Ir-Rgħajja għandhom jagħrfu b'rispett il-libertà ġusta li hi ta' kulħadd f'din il-belt tal-art.

 Minn dawn ir-relazzjonijiet familjari bejn lajċi u rgħajja għandna nistennew ħafna ġid għall-Knisja. Hekk fil-lajċi jissaħħaħ is-sens ta' responsabbiltà u tikber il-ħerqa għall-ħidma; huma jgħaqqdu b'ħeffa akbar il-forzi tagħhom ma' dawk tar-rgħajja. Min-naħa tagħhom ir-rgħajja, megħjuna mill-esperjenza tal-lajċi, ikunu jistgħu jiffurmaw ġudizzju aħjar u aktar ċar kemm fuq ħwejjeġ spiritwali kemm fuq ħwejjeġ temporali, b'mod illi l-Knisja kollha, imsaħħa mill-membri kollha tagħha, tkun tista' taqdi b'mod iżjed effikaċi l-missjoni tagħha għall-ħajja tad-dinja.

 

Il-lajċi, ruħ tad-dinja.

38.  Kull wieħed mil-lajċi għandu jkun quddiem id-dinja xhud tal-qawmien

mill-mewt u tal-ħajja tal-Mulej Ġesu' u sinjal ta' Alla ħaj. Ilkoll flimkien, u kull wieħed minnhom fis-sehem tiegħu, għandhom jitimgħu d-dinja l-frott tal-Ispirtu (Gal 5,22) u fiha jxerrdu l-ispirtu li jagħti l-ħajja lill-foqra, lill-mansweti u lil dawk li jġibu l-paċi, li l-Mulej fl-Evanġelju jsejjaħ ħenjin (Mt 5, 3-9). 'kelma waħda "dak li hi r-ruħ fil-ġisem, dan għandhom ikunu l-insara fid-dinja."[119] 

 

 

KAP V IS-SEJĦA UNIVERSALI GĦALL-QDUSIJA FIL-KNISJA

 

Daħla

39.  Aħna nemmnu li l-Knisja, li l-Konċilju Mqaddes qiegħed ifisser il-misteru tagħha, hija qaddisa bla ma tista' qatt tonqos. Infatti Kristu, l-Iben ta' Alla, li hu mħabbar flimkien mal-Missier u mal-Ispirtu s-Santu bħala "l-waħdu qaddis"[120], ħabb il-Knisja bħala l-għarusa tiegħu, ta lilu nnifsu għaliha biex iqaddisha (cf. Ef 5,25-26) u għaqqadha miegħu bħal ġismu u mlieha bid-don ta' l-Ispirtu s-Santu għall-glorja ta' Alla. Għalhekk kulħadd fil-Knisja, kemm dawk li jagħmlu sehem mill-ġerarkija u kemm dawk immexxija minnha, huwa msejjaħ għall-qdusija, kif igħid l-Appostlu: "Dan irid Alla minnkom: il-qdusija tagħkom" (1Tes 4,3; cf. Ef 1,4). Din il-qdusija tal-Knisja tidher il-ħin kollu, u għandha tidher, fil-frott tal-grazzja li l-Ispirtu jipproduċi fil-fidili; hija titfisser b'modi differenti fl-individwi li, kull wieħed skond il-ħajja tiegħu, ifitttxu l-perfezzjoni fl-imħabba u hekk jedifikaw lill-oħrajn; iżda hija tidher b'mod kollu partikolari fil-prattika tal-kunsilli li komunement jissejħu kunsilli evanġeliċi. Din il-prattika tal-kunsilli, li ħafna nsara, taħt l-influss tal-Ispirtu s-Santu fuqhom, jagħżlu u jgħixu kemm privatament u kemm fi stat jew istituzzjoni magħrufa mill-Knisja, twassal, u għandha twassal, għal xhieda u eżempju li jiddu tal-qdusija tal-Knisja.

 

Is-sejħa universali għall-qdusija

40 Il-Mulej Ġesu'. Għalliem u Mudell divin ta' kull perfezzjoni, lid-dixxipli kollha, u lil kull wieħed minnhom, kienet x'kienet il-kondizzjoni tagħhom, ippridkalhom il-qdusija tal-ħajja li tagħha hu stess huwa l-awtur u dak li jipperfezzjonaha: "kunu mela perfetti bħalma hu perfett Missierkom li hu fis-smewwiet" (Mt.5,48)[121]. Infatti huwa bagħat fuq kulħadd l-Ispirtu s-Santu li jmexxihom b'qawwa ġewwinija biex iħobbu lil Alla b'qalbhom kollha, b'ruħhom kollha, b'moħħhom kollu u bil-qawwa tagħhom kollha (cf. Mk 12,30), u biex iħobbu lil xulxin kif Kristu ħabb lilhom (cf. Ġw 13,34; 15,12). Dawk li jimxu wara Kristu, msejħin minn Alla u iġġustifikati f'Ġesu' Kristu mhux b'xi ħidma tagħhom iżda skond il-pjan ta' Alla u bil-grazzja tiegħu, bil-magħmudija tal-fidi saru tassew ulied Alla u jagħmlu sehem min-natura tieghu. B'hekk huma saru tassew qaddisin. Jeħtieġ għalhekk li, bl-għajnuna ta' Alla, huma jħarsu u jipperfezzjonaw fil-ħajja tagħhom din il-qdusija li irċevew. L-appostlu jwiddibhom biex jgħixu 'kif jixraq lill-qaddisin" (Ef 5,3) u jilbsu mill-ġdid "bħala l-magħżulin ta' Alla, il-qaddisin u l-maħbubin tiegħu, sentimenti ta' ħniena, tjieba, umiltà ħlewwa u sabar" (Kol 3,12), u jkollhom il-frott tal-Ispirtu għall-qdusija (cf. Gal 5,22; Rum 6,22). U billi aħna lkoll ta' sikwit niżbaljaw (cf. Ġak 3,2), neħtieġu l-ħin kollu l-ħniena ta' Alla u għandna kuljum nitolbu "Aħfrilna dnubietna" (Mt 6,13)[122].

Huwa għalhekk ċar għal kulħadd li l-fidili ta' kull stat u ta' kull grad ta' ħajja huma msejħin għall-milja tal-ħajja nisranija u għall-perfezzjoni tal-karità[123]; din il-qdusija, ukoll f'din is-soċjetà fuq l-art, tagħti ħajja aktar umana. Biex jilħqu din il-perfezzjoni l-fidili għandhom jużaw il-forzi kollha li għandhom, kull wieħed skond il-qies li irċieva minn Kristu; hekk, waqt li jimxu fuq il-passi tiegħu u waqt li jsiru jixbhu iżjed lix-xbieha tieghu, huma jfittxu li jagħmlu r-rieda tal-Missier f'kollox u jagħtu ruħhom bil-qalb għall-glorja ta' Alla u l-qadi tal-proxxmu. B'hekk il-qdusija tal-Poplu ta' Alla tikber u tagħti frott kotran bħalma l-istorja tal-Knisja turi b'mod l-iżjed ċar fil-ħajja ta' tant qaddisin.

 

L-istess qdusija sseħħ b'mod differenti.

41.  Għalkemm id-dmirijiet huma differenti u differenti wkoll huma l-modi kif wieħed jista' jgħix il-ħajja, waħda hija l-qdusija li jfittxu dawk kollha li huma mmexxijin mill-Ispirtu ta' Alla; dawn, waqt li jobdu għal-leħen tal-Missier u jaduraw 'l Alla l-Missier fl-ispirtu u l-verità, jimxu wara Kristu fqir, umli u mgħobbi bis-salib biex ikun jistħoqqilhom li jissieħbu miegħu fil-glorja. Madankollu kull wieħed, skond id-dmirijiet li għandu u d-doni li irċieva, għandu jimxi 'l quddiem mingħajr ma jeżita fit-triq tal-fidi ħajja li tixgħel it-tama u taħdem permezz tal-imħabba.

 Jeħtieġ l-ewwelnett illi r-rgħajja tal-merħla ta' Kristu jħaddmu l-ministeru tagħhom bi qdusija u b'ħerqa, b'umiltà u b'qawwa, fuq ix-xbieha tal-Qassis il-kbir u etern, ir-Ragħaj u l-Isqof tar-ruħ  tagħna; jekk jagħmlu l-ministeru tagħhom b'dan l-ispirtu jkun jiswielhom ta' mezz mill-akbar għall-qdusija tagħhom stess. Magħżulin għall-milja tas-saċerdozju, ir-Rgħajja jirċievu l-grazzja sagramentali sabiex bit-talb, bis-sagrifiċċju, bil-predikazzjoni, bl-uffiċċju u bis-servizz episkopali fil-forom differenti tiegħu, huma jeżerċitaw id-dmir perfett tal-karità pastorali[124], ma jibżgħux jagħtu ħajjithom għan-nagħaġ tagħhom u, waqt li jagħtu l-eżempju lill-merħla (cf. 1 Pt 5,3), immexxuha 'l quddiem kuljum dejjem iżjed lejn il-qdusija..

 Jalla l-presbiteri, fuq ix-xebħ tal-ordni tal-isqfijiet li tiegħu huma l-kuruna spiritwali[125], jikbru, bl-eżerċizzju ta' kuljum tal-uffiċċju tagħhom, fl-imħabba ta' Alla u tal-proxxmu waqt li jipparteċipaw mill-grazzja ta' l-inkarigu tagħhom permezz ta' Kristu, il-Medjatur etern u waħdani. Jalli jżommu r-rabta tal-komunjoni saċerdotali, jikbru f'kull ġid spiritwali, jagħtu lil kulħadd xhieda ħajja ta' Alla[126], u jħabirku biex ikunu bħall-presbiteri li fil-kors tas-sekli ħallew eżempju li jdawwal ta' qdusija, ħafna drabi f'servizz umli u moħbi għall-għajnejn il-bnedmin. Il-foħrija tagħhom tibqa' fil-Knisja ta' Alla. Jalla huma, waqt li jkunu jitolbu u joffru s-sagrifiċċji għall-Poplu ta' Alla kollu meta jkunu jaqdu l-uffiċċju tagħhom, jagħrfu sewwa dak li jkunu qegħdin jagħmlu u jfasslu ħajjithom skond dak li huma jiċċelebraw[127]. Jalla ma jiqfux mill-ħidma tagħhom minħabba t-toqol tal-ħsieb tal-appostolat, il-perikli u t-tiġrib tiegħu. Anzi f'dawn il-provi huma għandhom isibu mezz biex jaslu għal qdusija iżjed għolja, jagħtu ħajja lill-ħidma tagħhom u jkabbruha permezz tal-għana tal-kontemplazzjoni, għall-hena tal-Knisja ta' Alla. Il-presbiteri kollha u l-aktar dawk li b'titlu speċjali tal-ordinazzjoni tagħhom jissejħu saċerdoti djoċesani, għandhom jiftakru kemm jiswew għall-qdusija tagħhom l-għaqda leali mal-isqof u l-kollaborazzjoni ġeneruża miegħu.

 Il-ministri ta' grad anqas, u l-aktar id-djakni, għandhom sehem b'mod speċjali mill-missjoni u mill-grazzja tal-Qassis il-kbir. Waqt li jservu l-misteri ta' Kristu u tal-Knisja[128] huma għandhom iżommu ruħhom safja minn kull vizzju u jippruvaw jogħġbu lil Alla u jagħmlu kull xorta ta' ġid quddiem il-bnedmin (cf. 1Tim, 3, 8-10 u 12- 13). Il-kjeriċi, li huma msejħin minn Alla u maqtugħin biex ikollhom sehem miegħu, għandhom iħejju ruħhom taħt il-ħarsien tar-rgħajja għad-dmirijiet ta' ministri; huma għandhom ifasslu ħsiebhom skond din l-għażla hekk kbira; għandhom jitolbu ħafna, jitħeġġu fl-imħabba, jixxenqu għal dak kollu li hu veru, ġust, ta' isem tajjeb, waqt li jagħmlu kollox għall-glorja u l-qima ta' Alla. Mal-kjeriċi jingħaddu wkoll il-lajċi li, magħżulin minn Alla u msejħin mill-isqof, jagħtu ruħhom għalkollox għall-ħidma tal-appostolat u li fl-għalqa tal-Mulej jaħdmu bi frott kotran[129].

 Jeħtieġ li l-miżżewġin u l-ġenituri nsara wkoll, waqt li jissuktaw fit-triq li hi tagħhom, igħinu lil xulxin fil-grazzja ta' Alla b'imħabba fidila matul ħajjithom kollha u jgħanu 'l uliedhom, li huma irċevew b'imħabba mingħand Alla bit-tagħlim u bil-virtujiet tal-Evanġelju. Hekk huma jagħtu lil kulħadd eżmpju ta' mħabba ġeneruża u li ma tegħjiex, igħinu biex tinbena komunità tal-aħwa li jħobbu lil xulxin, ikunu xhieda ta' kemm hi kotrana l-Knisja Omm, u jkunu kooperaturi tagħha. B'hekk huma jkunu sinjal tal-imħabba li biha Kristu ħabb 'l għarusa tiegħu u miet għaliha, u jkollhom sehem minnha[130]. Eżempju li jixbah lil dak tal-miżżewġin , iżda b'mod ieħor, jagħtuh ir-romol u dawk li mhumiex miżżewġa. Huma wkoll jistgħu jikkontribwixxu mhux ftit għall-qdusija u l-ħidma tal-Knisja. Dawk imbagħad li jaħdmu u li ta' spiss għandhom xogħol iebes, jeħtieġ li huma wkoll jipperfezzjonaw ruħhom fil-ħidma umana tagħhom u jgħinu liċ-ċittadini l-oħra ħuthom. Huma għandhom jikkontribwixxu biex igħollu s-soċjetà u l-istess ħolqien għal livell ta' ħajja aħjar. Jalla jimitaw lil Kristu li ħaddem idejh fix-xogħol ta' mastrudaxxa u jaħdmu dejjem flimkien mal-Missier għas-salvazzjoni ta' kulħadd; fil-karità ġeneruża tagħhom, fir-tama li żżommhom hienja, billi jerfgħu l-piż ta' xulxin u billi kuljum, bix-xogħol tagħhom, jilħqu qdusija ogħla, anzi qdusija appostolika.

 Dawk li qegħdin ibatu l-faqar, in-nuqqas ta' saħħa, il-mard u tiġrib ieħor, jew dawk li qegħdin ibatu l-persekuzzjoni għall-ġustizzja, għandhom ikunu jafu li huma magħqudin b'mod speċjali ma' Kristu fit-tbatija għas-saħħa tad-dinja: il-Mulej fl-Evanġelju jsejħilhom ħenjin u "wara li tkunu batejtu għal ftit żmien, Alla li jagħti kull grazzja, li sejħilkom għall-glorja tiegħu ta' dejjem fi Kristu, hu nnifsu jerġa' jġeddidkom, iwettaqkom, isaħħaħkom u jqegħidkom fis-sod (1 Pt 5,10)

 Għalhekk il-fidili kollha, ikunu x'ikunu l-kondizzjonijiet ta' ħajjithom, jew ix-xogħol jew iċ-ċirkustanzi, anzi permezz ta' dan kollu, jitqaddsu kuljum iżjed, jekk jaċċettaw kollox b'fidi minn idejn il-Missier tas-sema u jikkooperaw mar-rieda ta' Alla u b'hekk juru lil kulħadd, fis-servizz temporali stess, il-karità li biha Alla ħabb id-dinja.

 

Toroq u mezzi tal-qdusija

42.  "Alla hu mħabba, u min igħammar fl-imħabba jgħammar f'Alla u Alla fih." (1Ġw 4,16) Alla sawwab l-imħabba tiegħu fi qlubna permezz tal-Ispirtu s-Santu li ngħata lilna (cf. Rum 5,5); għalhekk l-ewwel don u l-iżjed meħtieġ huwa l-karità li biha aħna nħobbu lil Alla fuq kollox u lill-proxxmu minħabba fih. Iżda biex il-karità, bħal żerriegħa tajba, tikber fina u tagħti l-frott, kull Nisrani għandu jisma' bil-qalb il-kelma ta' Alla u, bl-għajnuna tal-grazzja ta' Alla, jagħmel bil-fatti r-rieda tiegħu, jieħu sehem spiss fil-kult u fis-sagramenti, l-aktar l-Ewkaristija, u jagħti ruħu bla heda għat-talb, għaċ-ċaħda tiegħu nnifsu, għall-qadi attiv tal-aħwa u għall-eżerċizzju tal-virtujiet kollha. Il-karità, infatti, li hija l-qofol tal-perfezzjoni u l-milja tal-liġi (cf. Kol 3,14; Rum 13,10), tmexxi l-mezzi kollha tal-qdusija, tagħtihom ħajja u twassalhom għall-għan tagħhom[131]. Għalhekk min hu tassew dixxiplu ta' Kristu jingħaraf mill-karità lejn Alla u lejn il-proxxmu.

 Billi Ġesù, l-Iben ta' Alla, wera l-karita' tiegħu billi ta' ħajtu għalina, ħadd m'għandu mħabba aktar minn dan li wieħed jagħti ħajtu għalih u għall-aħwa (1Ġw 3,16; Ġw 15,13). Xi wħud mill-insara, ibda minn dawk ta' l-ewwel żmien, issejħu, u jibqgħu dejjem jissejħu, biex jagħtu din l-akbar xhieda ta' mħabba quddiem kulħadd, l-iżjed quddiem dawk li jippersegwitawhom. Il-Knisja għalhekk tqis il-martiju, li bih id-dixxiplu jsir jixbah lill-Imgħallem li aċċetta l-mewt għas-saħħa tad-dinja, u jikkonforma ruħu miegħu fit-tixrid tad-demm, bħal l-ogħla don li wieħed jista' jirċievi u l-akbar prova ta' mħabba li jista' jagħti. Jekk hu veru li dan id-don jingħata biss lill-ftit, jeħtieġ iżda li kulħadd ikun lest biex jistqarr lil Kristu quddiem il-bnedmin kollha u biex jimxi warajh fit-triq tas-salib f'nofs il-persukuzzjonijiet li qatt ma jonqsu fil-Knisja.

 Il-qdusija tal-Knisja hija megħjuna b'mod speċjali wkoll bil-prattika tal-kunsilli differenti li fl-Evanġelju l-Mulej ippropona lid-dixxipli tiegħu biex josservawhom[132]. Fost il-kunsilli għandu post importanti d-don għażiż tal-grazzja divina li l-Missier jagħti lil xi wħud (cf. Mt 19,11; 1 Kor 7,7), biex jingħataw b'anqas xkiel lil Alla waħdu b'qalb mogħtija lilu biss(cf. 1 Kor 7, 32-34) fil-verġinità jew fiċ-ċelibat[133]. Din il-kontinenza perfetta minħabba s-Saltna tas-smewwiet dejjem inżammet f'qima kbira mill-Knisja, bħala sinjal u stimolu ta' karità, u dejjem kienet għajn spiritwali kbira ta' ġid kotran għad-dinja.

 Il-Knisja żżomm quddiem għajnejha wkoll it-twissija tal-Appostlu li jappella lill-fidili għall-imħabba u jħeġġiġhom biex ikollhom l-istess sentimenti li kellu Kristu "li xejjen lilu nnifsu billi ħa n-natura ta' lsir.... billi obda sal-mewt" (Fil. 2, 7-8) u, "għad li kien għani, ftaqar" (2Kor 8,9)għalina. Bħalma huwa dejjem meħtieġ li d-dixxipli jimitaw din il-karità u din l-umiltà ta' Kristu u li jagħtuh xhieda, il-Knisja omm tifraħ meta tara li fi ħdanha hemm ħafna rġiel u nisa li jimxu wara l-Mulej iżjed mill-qrib, u li b'mod l-iżjed ċar jagħtu xhieda tal-Mulej li xejjen lilu nnifsu meta huma  jħaddnu l-faqar bil-libertà kollha ta' wlied Alla u jirrinunzaw għar-rieda tagħhom. Infatti, f'dak li għandu x'jaqsam mal-perfezzjoni, huma jissottomettu r-rieda tagħhom għal dik ta' bniedem ieħor għal-imħabba ta' Alla, biex jikkonformaw iżjed bis-sħiħ ma' Kristu li obda[134].

  Għalhekk il-fidili kollha huma mistiedna u għandhom l-obbligu li jfittxu l-qdusija u l-perfezzjoni tal-istat tagħhom. Kulħadd għandu għalhekk ifitttex li jiddirieġi tajjeb is-sentimenti tiegħu u jqis li ma jħallix l-użu tal-ħwejjeġ tad-dinja u r-rabta mal-għana kuntrarja għall-ispirtu ta' faqar evanġeliku jfixkluh milli jasal għall-karità perfetta.  L-Appostlu jwissi:- Ħa jkunu dawk li jgawdu d-dinja, bħallikieku ma jgawduhiex; għax is-sura ta' din id-dinja għad tgħaddi (cf. 1 Kor 7, 31 gr.)[135]

 

KAP VI IR-RELIĠJUŻI

 

Il-kunsilli evanġeliċi fil-Knisja

43 Il-Kunsilli evanġeliċi tal-kastità ikkonsagrata lil Alla, tal-faqar u ta' l-ubbidjenza, li huma mibnija fuq il-kliem u l-eżempju tal-Mulej u irrikkmandati mill-Appostli, mis-Santi Padri, u mid-dutturi u rgħajja tal-Knisja, huma don ta' Alla li l-Knisja irċeviet mill-Mulej u li, bil-grazzja tiegħu, hija baqgħet dejjem iżżomm. L-awtorità tal-Knisja, taħt it-tmexxija ta' l-Ispirtu s-santu, ħadet ħsieb tinterprethom, tirregola l-prattika tagħom u fuqhom tistabbilixxi wkoll forom stabbli ta' ħajja. Ġara għalhekk, bħalma jiġri f'siġra miżrugħa minn Alla u li b'mod tal-għaġeb u b'forom differenti tifrex għeruqha, li żvilluppaw ruħhom f'suriet differenti ta' ħajja solitarja jew komuni u twieldu ħafna familji li kibru għall-ġid tal-membri tagħhom stess u tal-Ġisem kollu ta' Kristu[136]. Dawn il-familji, infatti, joffru lill-membri tagħhom l-għajnuniet ta' stabbilità akbar ta' metodu ta' ħajja, ta' tagħlim sod biex tintlaħaq il-perefezzjoni, ta' għaqda ta' l-aħwa fl-eżerċitu ta' Kristu, ta' libertà msaħħa mill-ubbidjenza. Hekk huma jistgħu jgħinu fiż-żgur u jħarsu bil-fedeltà l-professjoni reliġjuża tagħhom u jimxu 'l quddiem fit-triq tal-imħabba fl-hena tal-Ispirtu tal-Mulej[137].

Stat bħal dan, meta wieħed iqis il-kostituzzjoni divina u ġerarkika tal-Knisja, mhuwiex stat bejn il-kondizzjoni tal-kjeriċi u dak tal-lajċi. Alla jista' jsejjaħ xi wħud mill-fidili miż-żewġ kondizzjonijiet ta' ħajja biex igawdu minn don id-don partikolari fil-ħajja tal-Knisja u, kull wieħed bil-mod tiegħu, jaqdu l-missjoni tagħhom ta' salvazzjoni[138].

 

Natura u importanza tal-istat reliġjuż fil-Knisja

44.  Permezz tal-voti reliġjużi jew ta' rabtiet sagri oħra li b'mod proprju tagħhom jixbħuhom fl-iskop --  u li bihom jobbliga ruħa li josserva t-tliet kunsilli evanġeliċi msemmija – in-Nisrani jagħti ruħu kollu kemm hu lil Alla li hu jħobb fuq kollox. B'hekk huwa jimpenja ruħu, b'titlu ġdid u speċjali, għas-servizz u l-qima ta' Alla.

 Bil-magħmudija n-Nisrani jmut għad-dnub u jikkonsagra ruħu lil Alla; iżda, biex ikun jista' jikseb frott iżjed kotran tal-grazzja tal-magħmudija, bil-professjoni tal-kunsilli evanġeliċi huwa jrid jeħles lilu nnifsu mix-xkiel li jista' jbiegħdu mill-ħerqa ta' l-imħabba u l-perfezzjoni tal-kult ta' Alla u jfittex li jikkonsagra ruħu b'intimità akbar għall-qadi ta' Alla[139]. Din il-konsagrazzjoni tkun tant iżjed perfetta skond kemm, bir-rabtiet aktar sodi u iżjed stabbli tagħha, hija tkun xhieda ta' Kristu marbut b'rabta li ma tinħallx mal-għarusa tiegħu l-Knisja.

 Iżda billi l-kunsilli evanġeliċi jwasslu għall-karità[140] u permezz tagħha jgħaqqdu lil dawk kollha li josservawhom mal-Knisja u mal-misteru tagħha b'rabta speċjali, jeħtieġ li l-ħajja spiritwali ta' dawn in-nies tkun mogħtija wkoll għall-ġid tal-Knisja kollha. Minn hawn jiġi d-dmir tagħhom li jaħdmu, skond il-forzi tagħhom u skond in-natura tas-sejħa tagħhom, biex inisslu fl-erwieħ is-saltna ta' Kristu u biex din tinfirex f'kull naħa tad-dinja; dan jistgħu jagħmluh kemm bit-talb kemm bil-ħidma attiva. Minħabba f'hekk il-Knisja tħares u tinkuraġġixxi l-karattru proprju tal-istituti reliġjużi differenti.

Għaldaqstant il-professjoni tal-kunsilli evanġeliċi tidher bħala sinjal li jista' u għandu jiġbed b'mod effikaċi lill-membri kollha tal-Knisja biex jaqdu b'ħeġġa d-dmirijiet tas-sejħa nisranija. Infatti, billi l-Poplu ta' Alla m'għandux hawn belt li tibqa' iżda qiegħed ifittex waħda li għad trid tiġi, l-istat reliġjuż jagħmel lil dawk li jħaddnuh iżjed ħielsa mill-ħsieb tal-ħwejjeġ tad-dinja u lil dawk li jemmnu jagħmlilhom jidher f'din id-dinja stess il-ġid tas-sema; huwa jagħti xhieda tal-ħajja ġdida u eterna li Kristu kiseb bil-fidwa u jħabbar minn issa l-qawmien mill-mewt li għad irid iseħħ u l-glorja tas-Saltna tas-sema. L-istat reliġjuż huwa wkoll xebħ mill-qrib tal-forma ta' ħajja li l-Iben ta' Alla aċċetta li jħaddan meta ġie fid-dinja biex jagħmel ir-rieda tal-Missier u li hu ippropona lid-dixxipli tiegħu biex iħaddmu; il-ħajja reliġjuża tirrappreżenta l-ħin kollu fil-Knisja din il-forma ta' ħajja li Kristu għażel. U fl-aħħar, l-istat reliġjuż juri b'mod speċjali li s-Saltna ta' Alla u l-ħtiġiet tagħha huma 'l fuq mill-ħwejjeġ tal-art; juri wkoll lill-bnedmin kollha l-kobor, li jgħaddi kull kobor ieħor, tal-qawwa ta' Kristu li jsaltan u tal-qawwa bla qies tal-Ispirtu s-Santu li taħdem b'mod tal-għaġeb fil-Knisja.

 Għalhekk l-istat li hu magħmul mill-professjoni tal-kunsilli evanġeliċi, għalkemm ma jagħmilx sehem mill-istruttura ġerarkika tal-Knisja, jagħmel iżda sehem bla dubju ta' xejn mill-ħajja u l-qdusija tagħha.

 

L-awtorità tal-Knisja u l-istat reliġjuż

45 Billi huwa dmir tal-ġerarkija tal-knisja li tirgħa l-poplu ta' Alla u twasslu għal mergħat kollhom ħdura (cf. Ez. 34, 14), imiss lilha li tirregola, bil-liġijiet tagħha magħmula bid-dehen, il-prattika tal-kunsilli evanġeliċi li jgħinu b'mod għalkollox speċjali l-imħabba lejn Alla u lejn il-proxxmu[141]. Hija l-Ġerarkija li, waqt li timxi bil-ħlewwa wara l-ispirazzjonijiet tal-Ispirtu s-Santu, tilqa' r-regoli proposti minn irġiel u nisa eminenti u, wara li torqomhom iżjed, tapprovahom uffiċjalmment. Hija tagħti l-ħarsien tal-awtorità viġilanti tagħha lill-istituti li twaqqfu ftit jew wisq ma' kullimkien għall-bini tal-ġisem ta' Kristu, u dan tagħmlu biex huma jikbru u jwarrdu skond l-ispirtu tal-fundaturi tagħhom.

Biex il-ħtiġiet tal-merħla kollha tal-Mulej jitħarsu aħjar, kull istitut ta' perfezzjoni u kull wieħed mill-membri tiegħu jistgħu jkunu, għall-ġid komuni, eżentati mill-Papa, li jgawdi l-primat fuq il-Knisja kollha, mill-ġurisdizzjoni tal-ordinarju tal-post u jkun sottomessi għalih biss[142]. Hekk ukoll huma jistgħu jitħallew jew jinfdaw f'idejn il-patrijkarki propriji tagħhom. Il-membri ta' dawn l-istituti, meta jaqdu l-uffiċċju tagħhom fil-Knisja, skond il-forma ta' ħajja li huma jgħixu, għandu jkollhom, skond il-liġijiet kanoniċi, rispett u ubbidjenza lejn l-Isqfijiet partikolari. Dan għandhom jagħmluh kemm b'rispett għall-awtorità tal-Isqfijiet fuq il-knejjes partikolari tagħhom u kemm biex iżommu l-għaqda u l-ftehim meħtieġa għall-appotolat[143].

 Il-Knisja, bl-approvazzjoni li tagħti lill-professjoni reliġjuża, mhux biss tgħolliha għad-dinjità ta' stat kanoniku iżda tippreżentaha wkoll, bl-azzjoni liturġika tagħha, bħala stat ikkonsagrat lil Alla. Infatti hija l-Knisja li, bl-awtorità mogħtija lilha minn Alla, tirċievi l-voti ta' dawk li jipprofessaw, titlob għalihom b'talba pubblika li tagħmel lil Alla biex huma jiksbu l-għajnuna u l-grazzja tiegħu, tirrikkmandahomlu u tagħtihom barka spiritwali waqt li tgħaqqad l-offerta tagħhom mas-sagrifiċċju ewkaristiku.

 

Kobor tal-konsagrazzjoni reliġjuża

46.  Ir-reliġjużi għandhom jagħmlu kull ma jistgħu biex, permezz tagħhom, il-Knisja tkun xiehda kull jum aħjar, kemm għal dawk li jemmnu u kemm għal dawk li ma jemmnux, ta' Kristu li jikkontempla 'l Alla fuq il-muntanja, jew li jħabbar lill-folol is-Saltna ta' Alla, jew ifejjaq il-morda u l-midruba, jew jikkonverti lill-midinbin, jew ibierek lit-tfal, jew jagħmel il-ġid lil kulħadd, iżda li qiegħed dejjem jobdi r-rieda tal-Missier li bagħtu[144].

 Ir-reliġjużi għandhom jifhmu ċar illi, għalkemm il-professjoni tal-kunsilli evanġeliċi  ġġib magħha ċaħda ta' ġid li bla dubju jistħoqqlu apprezzament kbir, b'danakollu hija ma tfixkilx l-iżvilupp tal-personalità umana; anzi, min-natura tagħha stess, hija tiswa ħafna għaliha. Infatti l-kunsilli evanġeliċi, mħaddnin volontarjament skond is-sejħa personali ta' kull wieħed, igħinu mhux ftit biex ir-ruħ titnaddaf u tinħeles iżjed, ikabbru l-ħin kollu l-ħeġġa tal-karità u jiswew b'mod speċjali biex in-nisrani jagħżel dik il-forma ta' ħajja ta' faqar u ta' verġnita li għażel għalih innifsu Kristu l-Mulej u li ħaddnet Ommu l-Verġni Marija, u b'hekk isir jixbahhom; l-eżempju ta' tant qaddisin fundaturi jipprova kemm dan huwa minnu. U ħadd m' għandu jaħseb illi r-reliġjużi, bil-konsagrazzjoni tagħhom, isiru jew barranin għall-bnedmin jew bla siwi għall-belt tal-art. Għaliex ukoll meta huma ma jgħinux direttament lil dawk li jgħixu fi żmienhom, b'danakollu huma jħossu rwieħhom preżenti magħhom fil-qalb ta' Kristu u jikkooperaw magħhom spiritwalment sabiex il-belt tal-art tinbena fuq il-Mulej u timxi lejh, li ma jaħdmux għal xejn dawk li jkunu qegħdin jibnu[145].

 Għalhekk il-Konċilju Mqaddes jinkoraġġixi u jfaħħar lil dawk l-irġiel u nisa, patrijiet u sorijiet, li fil-monasteri, jew fl-iskejjel u fl-isptarijiet, jew fil-missjonijiet, jagħmlu ġieh lill-Għarusa ta' Kristu bil-fedeltà kostanti u umli tagħhom għal din il-konsagrazzjoni u jagħtu servizzi ġenerużi u ta' kull xorta lill-bnedmin kollha.

 

Eżortazzjoni għall-perseveranza

47.  Kull min hu msejjaħ għall-professjoni tal-kunsilli evanġeliċi jqis sewwa li jippersevera u jissaħħah fis-sejħa li jagħmillu Alla u jsir dejjem iżjed perfett fiha għall-akbar qdusija tal-Knisja, għall-akbar glorja tat-Trinità, waħda u mhux diviża, li hi, permezz ta' Kristu u fih, l-għajn u l-prinċipju ta' kull qdusija.

 

 

KAP VII IN-NATURA ESKATOLOĠIKA TAL-KNISJA PELLEGRINA  FUQ L-ART U L-GĦAQDA TAGĦHA MAL-KNISJA TAS-SEMA

Natura eskatoloġika tas-sejħa tagħna

48. Il-Knisja, li għaliha aħna lkoll imsejħin fi Kristu Ġesù u li fiha, permezz tal-grazzja ta' Alla, niksbu l-qdusija, ma tasalx fil-milja tagħha jekk mhux fil-glorja tas-sema meta jasal iż-żmien tar-restawrazzjoni ta' kollox (Atti 3,21) li fih, flimkien mal-ġens uman, id-dinja kollha, li hi marbuta sfieq mal-bniedem u bih tasal għall-iskop tagħha, tiġġedded hi wkoll għalkollox fi Kristu (cf. Ef 1,10; Kol 1,20; 2Pt 3, 10-13).

 Kristu, meta ntrefa' mill-art, ġibed il-bnedmin kollha lejh (cf. Ġw 12, 32 gr); meta qam mill-imwiet (cf. Rum 6,9) bagħat fuq id-dixxipli tiegħu l-Ispirtu tiegħu li jagħti l-ħajja u li bih bena l-ġisem tiegħu, jiġifieri l-Knisja, bħala s-sagrament tas-salvazzjoni għal kulħadd. Mil-leminija tal-Missier, fejn hu qiegħed, huwa jaħdem bla heda fid-dinja biex iwassal il-bnedmin fil-Knisja, permezz tagħha jgħaqqadhom iżjed bis-sħih, igħajjixhom b'Ġismu u b'Demmu u jagħtihom sehem mill-ħajja glorjuża tiegħu. Għalhekk ir-restawrazzjoni mwiegħda lilna, u li aħna qed nistennew, diġa bdiet permezz ta' Kristu, qiegħda titkompla bl-Ispirtu s-Santu mibgħut fostna, u bih tibqa' sseħħ fil-Knisja. Bis-saħħa tal-fidi tagħna, f'din il-Knisja nitgħallmu x'tifsira għandha għalina l-ħajja tagħna ta' din l-art, u kollna tama fil-ġid li għad irid jiġi naqdu sa l-aħħar il-missjoni li l-Missier tana fuq din l-art u naħdmu għas-salvazzjoni tagħna (cf. Fil. 2, 12).

 Mela aħna diġà qegħdin fl-aħħar żminijiet (cf. 1Kor 10,11) it-tiġdid tad-dinja diġà huwa deċiż u d-deċiżjoni ma titteħidx lura; dan it-tiġdid b'xi mod diġà qiegħed realment jinħass sa minn issa: għax il-Knisja, sa minn din id-dinja stess, hi mogħnija bi qdusija tassew, imqar jekk din il-qdusija għadha imperfetta. Madankollu, sa ma jiġu smewwiet ġodda u dinja ġdida fejn tgħammar il-ġustizzja (cf. 2 Pt 3,13), il-Knisja, hi u miexja fuq din l-art, fis-sagramenti u fl-istituzzjonijiet tagħha magħmula għad-dinja ta' issa, tidher liebsa x-xbieha ta' dan iż-żmien li jgħaddi, anzi hi nnifisha tgħix mal-ħlejjaq li għadhom sa issa jokorbu u jwelldu, huma u jistennew id-dehra ta' wlied Alla (cf. Rum 8,19-22). Għalhekk, magħqudin ma' Kristu fil-Knisja u ssiġillati mill-Ispirtu s-Santu "li hu r-rahan tal-wirt tagħna" (Ef 1,14), aħna nissejħu wlied Alla u tassew aħna(cf. 1 Ġw 3,1), iżda għad ma deherniex ma Kristu fil-glorja (cf. Kol 3,4), li fiha nkunu bħal Alla għax narawh kif inhu (cf. 1 Ġw 3,2) Għalhekk "sakemm indumu mlibbsa b'dan il-ġisem, nibqgħu 'l bogħod mill-Mulej" (2 Kor 5, 6), u aħna li għandna l-ewwel frott tal-Ispirtu, aħna wkoll nitniehdu fina nfusna (cf. Rum 8,23) u nixtiequ li nkunu ma' Kristu (cf. Fil 1,23). Hija l-istess karità li ġġegħilna ngħixu dejjem iżjed għalih li miet u rxoxta għalina (cf. 2 Kor 5,15). Għalhekk aħna nfittxu li nogħġbu 'l Mulej f'kollox (cf. 2 Kor 5,9) u nilbsu l-armatura ta' Alla biex inkunu nifilħu nieqfu għat-tnassis tax-xitan u nieqfu fi żmien il-ħażen (cf. Ef. 6,11-13). U billi la nafu l-jum u lanqas is-siegħa, jeħtieġ li, kif wissiena l-Mulej, nishru l-ħin kollu biex, wara li ntemmu din il-ħajja, li t iġi darba biss (cf. Lhud 9,27), aħna jistħoqqilna nidħlu għall-festa tat-tieġ u ningħaqdu mal-imberkin (cf. Mt 25, 31-46) u ma nkunux ordnati, bħal qaddejja ħżiena u għażżenin (cf. Mt 25,26), li mmorru fin-nar ta' dejjem (cf. Mt 25,41) mitfugħin barra fid-dllam fejn hemm "il-biki u tgħażżiż tas-snien" (Mt 22, 13; 5, 30). Għaliex, qabel ma nsaltnu ma' Kristu glorjuż, aħna lkoll għad nidhru "quddiem it-tribunal ta' Kristu, ħalli kulħadd jieħu skond it-tajjeb jew il-ħażin li jkun għamel meta kien għadu ħaj fil-ġisem" (2 Kor 5,10) u, fl-aħħar tad-dinja, "dawk li jkunu għamlu t-tajjeb iqumu għall-ħajja, imma dawk li jkunu għamlu l-ħażin iqumu għall-kundanna" (Ġw 5, 29;cf. Mt 25,46). Għalhekk, waqt li nistmaw illi "t-tbatijiet ta' issa ma għandhom xejn x'jaqsmu mal-glorja li għad trid tidher fina" (Rum 8,18; 2 Tim 2,11-12), aħna nistennew, qawwijin fil-fidi, "It-tama ħienja u d-dehra tal-glorja tal-Kbir Alla u Salvatur tagħna, Ġesù Kristu (Tit 2,13) "li għad ibiddlilna l-ġisem imsejken tagħna fis-sura tal-ġisem glorjuż tiegħu" (Fil 3, 21) u li għad jiġi "biex jieħu l-glorja mingħand il-qaddisin tiegħu u l-ġieħ minn dawk kollha li jkunu emmnu fih" (2 Tess 1,10).

 

Komunjoni tal-Knisja tas-sema mal-Knisja pelligrina fuq l-art

49. Għalhekk, sakemm il-Mulej jerġa' jiġi fil-glorja tiegħu u bl-anġli kollha miegħu (cf. Mt 25,31) u,bil-qerda tal-mewt, kollox jitqiegħed taħt riġlejh (cf. 1 Kor 15,26-27), xi wħud mid-dixxipli tiegħu għadhom pellegrini fuq l-art, oħrajn li diġà ħallew din il-ħajja jew qegħdin jissaffew jew diġà qegħdin fis-sebħ u jaraw "ċar 'l Alla kif inhu fih innifsu, wieħed fi tliet persuni"[146]. Iżda lkoll min fi grad min f'ieħor, min mod min ieħor, nikkomunikaw fl-istess imħabba ta' Alla u tal-proxxmu u wkoll inkantaw l-istess innu ta' tifħir lil Alla tagħna. Għaliex dawk kollha li huma ta' Kristu għandhom l-istess Spirtu u huma f'xirka waħda fil-Knisja, u fi Kristu huma f'għaqda ma' xulxin (cf. Ef 4,16). Għalhekk l-għaqda ta' dawk li għadhom pellegrini fuq l-art ma' dawk li qegħdin fir-raqda tas-sliem fi Kristu bl-ebda mod ma tinqata', anzi, kif żammet minn dejjem il-Knisja, tissaħħaħ bil-komunikazzjoni bejniethom tal-ġid spiritwali[147]. Għaliex il-qaddisin tas-sema, bis-saħħa tal-għaqda iżjed intima tagħhom ma' Kristu, iwettqu l-Knisja kollha fil-qdusija, jagħmlu iżjed nobbli l-kult li hija tagħti lil Alla fuq l-art u jgħinu b'modi differenti biex il-bini tagħha jikber u jinfirex (cf. 1Kor 12, 12-27)[148]. Infatti l-qaddisin, milqugħin fil-patrija tas-sema, igħixu quddiem il-Mulej (cf, 2 Kor 5,8) u ma jieqfu qatt li, permezz tiegħu, miegħu u fih, jitolbu għalina quddiem il-Missier[149]. Huma joffru l-mermti li huma kisbu fl-art permezz ta' Ġesu' Kristu, Medjatur waħdani bejn Alla u l-bnedmin (cf. 1Tim 2,5), fejn huma qdew 'l Alla f'kollox u temmew f'ġisimhom dak li jonqos fit-tbatijiet ta' Kristu għall-Ġisem tiegħu li hu l-Knisja (cf. Kol, 1,24)[150]. Għalhekk il-ħerqa tagħhom ta' aħwa tgħin ħafna d-dgħufija tagħna.

 

Relazzjonijiet tal-Knisja pellegrina fuq l-art mal-Knisja tas-sema

50.  Il-Knisja ta' dawk li għadhom fil-vjaġġ fuq din l-art tagħraf sewwa din l-għaqda li hemm fil-ġisem mistiku kollu ta' Kristu u, sa mill-ewwel żmien tar-reliġjon nisranija, dejjem qiemet b'tjieba kbira t-tifkira tal-mejtin[151]. U, għaliex huwa "ħsieb qaddis u li jagħmel il-ġid'' titlob għall-mejtin biex huma jinħelsu minn dnubiethom" (2 Mak, 12,46), offriet ukoll suffraġji għalihom. Il-Knisja dejjem emmnet illi l-Appostli u l-martri ta' Kristu, li taw bit-tixrid ta' demmhom l-aqwa xhieda tal-fidi u tal-karità, huma marbutin sfieq magħna fi Kristu. Għalhekk, flimkien mal-Verġni mbierka Marija u mal-anġli mqaddsa[152],

 hija dejjem tathom qima b'imħabba speċjali u b'tjieba sejħet l-għajnuna ta' l-interċessjoni tagħhom. Magħhom f'qasir żmien il-Knisja żiedet lil dawk li imitaw aktar mill-qrib il-verġnità u l-faqar ta' Kristu[153], u fl-aħħar lill-oħrajn kollha li l-kariżmi tagħhom u l-prattika straodinarja tal-virtujiet insara li huma ħarsu[154] għamluhom eżempju għall-fidili u qanqlu devozzjoni ta' tjieba lejhom[155].

 Infatti waqt li aħna nħarsu lejn il-ħajja ta' dawk li mxew wara Kristu bil-fedeltà, aħna nħossu ruħna mħeġġa minn konsiderazzjonijiet ġodda għala għandna nfittxu li naslu fil-belt li għad trid tiġi (cf. Lhud 13,14 u 11,10), u fl-istess ħin nitgħallmu t-triq l-aktar żgura li minnha għandna ngħaddu biex, fost il-ħwejjeġ tad-dinja li jitbiddlu, aħna nistghu naslu, kulħadd skond l-istat u l-kondizzjoni tiegħu, għall-għaqda perfetta ma' Kristu, jiġifieri għall-qdusija[156].

Fil-ħajja ta' dawk li, għalkemm imseħbin magħna fin-natura tagħna l-bnedmin b'danakollu huma mibdula b'mod iżjed perfett fix-xbieha ta' Kristu (cf 2 Kor 3, 18:, Alla juri b'mod ħaj il-preżenza tiegħu u wiċċu lill-bnedmin. Fihom huwa jkellimna u jagħtina sinjal tas-saltna tiegħu[157] li lejha aħna, li għandna madwarna sħaba hekk kbira ta' xiehda (cf. Lhud 12,1) u xhieda hekk kbira tal-verità tal-Evanġelju, inħossuna miġbuda b'qawwa.

 Iżda aħna ma nqimux it-tifkira tal-qaddisin biss biex nieħdu eżempju minnhom, iżda ħafna iżjed sabiex l-għaqda tal-Knisja kollha fl-Ispirtu tissaħħaħ bil-prattika tal-karità tal-aħwa (cf. Ef 4,1-6). Għaliex kif l-għaqda nisranija fost dawk li huma pellegrini fuq l-art twassalna iżjed qrib lejn Kristu, hekk ukoll il-komunjoni mal-qaddisin tgħaqqadna ma' Kristu li minnu, bħal minn għajn u minn ras, tiġi kull grazzja u l-ħajja tal-poplu ta' Alla nnifsu[158]. Huwa għalhekk xieraq ħafna illi aħna nħobbu lil dawn il-ħbieb u werrieta ta' Kristu, ħbiebna u benefatturi kbar taghna, li nagħtu ħajr li jmiss 'l Alla għalihom[159], li "bil-qalb insejħulhom u nitolbu l-interċessjoni, il-qawwa u l-għajnuna tagħhom biex jaqilgħulna mingħand Alla permezz ta' Ġesù Kristu, Mulej tagħna, li hu l-uniku Feddej u Salvatur tagħna, il-grazzji li nkunu neħtieġu"[160] Għaliex kull xhieda ġenwina li aħna nagħtu tal-imħabba tagħna għall-qaddisin, min-natura tagħha hija indirizzata lejn Kristu u tispiċċa fih li hu "l-kuruna tal-qaddisin kollha"[161], permezz tiegħu tingħata lil Alla li hu tal-għaġeb fil-qaddisin tiegħu u fihom jingħata glorja [162]

L-għaqda tagħna mal-Knisja tas-sema sseħħ b'mod l-iżjed għoli waqt li aħna fil-lituġija mqaddsa, li fiha l-qawwa tal-Ispirtu s-Santu taħdem fuqna permezz  tas-sinjali sagramentali, niċċelebraw flimkien f'għaqda ta' ferħ it-tifħir lill-kobor ta' Alla[163]. F'dan il-waqt aħna lkoll, mifdijin bid-demm ta' Kristu, minn kull tribu u lsien, minn kull poplu u ġens (cf. Apk 5,9) u, miġburin fi Knisja waħda , ngħannu flimkien għanja waħda ta' tifħir lit-Trinità Mqaddsa Alla wieħed. Għalhekk, meta niċċelebraw is-sagrifiċċju ewkaristiku aħna ningħaqdu fl-ogħla mod mal-kult tal-Knisja tas-sema waqt li nissieħbu magħha f'xirka ta' mħabba u niċċelebraw qabel kollox it-tifkira tal-Imqaddsa Verġni Marija, iżda wkoll ta' San Ġużepp, tal-Appostli u l-Martri u tal-qaddisin kollha[164].

 

Dispożizzjonijiet pastorali

51. Il-Konċilju Mqaddes jaċċetta b'qima ta' tjieba kbira din il-fidi venerabli ta' missirijietna dwar l-għaqda tagħna ma' ħutna li huma fil-glorja tas-sema jew li, wara mewthom, qegħdin jissaffew minn dnubiethom, u jerġa' jippropni d-digrieti tal-Konċilji ta' Nicea II[165], u ta' Firenze[166] u ta' Trentu[167]. Fl-istess ħin il-Konċilju jħoss ir-responsabbilità pastorali tiegħu u għalhekk iħeġġeġ lil dawk kollha li huma fid-dmir biex joqogħdu attenti ħalli, jekk 'l hawn u 'l hemm jidħlu xi abbużi jew xi eċċessi jew xi difetti, jikkontrollawhom jew jikkoreġuhom u jġeddu kollox biex tingħata l-foħrija kollha lil Kristu u lil Alla. Għalhekk huma għandhom igħallmu lill-fidili li l-qima awtentika lill-qaddisin ma tikkonsistix l-iżjed fl-għadd ta' atti esterjuri, iżda x'aktarx fl-intensità tal-imħabba attiva tagħna li biha, għall-akbar ġid tagħna u tal-Knisja, aħna nfittxu mill-qaddisin "eżempju mill-ħajja taghħom, sehem mill-għaqda tagħhom u għajnuna mit-talb tagħhom"[168]. Min-naħa l-oħra jeħtieġ li huma jgħallmu lill-fidili li r-relazzjoni tagħna mal-qaddisin, sakemm narawha fid-dawl kollu tal-fidi, ma tnaqqas xejn mill-qima latrewtika mogħtija lil Alla l-Missier permezz ta' Kristu fl-Ispirtu, anzi hija tagħniha u tagħmilha iżjed intensa[169].

 Infatti aħna lkoll, li aħna wlied Alla u nagħmlu familja waħda fi Kristu (cf. Lhud 3,6), meta nkunu magħqudin fl-imħabba ta' xulxin u fit-tifħir flimkien lit-Trinità Qaddisa, nwieġbu għas-sejħa intima tal-Knisja u nieħdu sehem sa minn issa fit-tgawdija tal-liturġija tal-glorja sħiħa fis-sema[170]. Għaliex meta Kristu għad jidher u jseħħ il-qawmien mill-imwiet tal-qaddisin fil-glorja, id-dija ta' Alla ddawwal il-belt tas-sema u l-musbieħ tagħha jkun il-Ħaruf (cf. Apk, 21,24). Mbagħad il-Knisja kollha tal-qaddisin, fl-hena tal-ogħla mħabba, għad tadura 'l Alla u"l-Ħaruf li kien maqtul" (Apk 5,12), u b;leħen wieħed tgħid: "Lil dak li qiegħed fuq it-tron u lill-Ħaruf, jingħata t-tifħir u l-ġieħ u l-glorja u l-ħakma għal dejjem ta' dejjem" (Apk 5, 13-14).

  

KAP VIII L-IMQADDSA VERĠNI MARIJA OMM ALLA  FIL-MISTERU TA' KRISTU U TAL-KNISJA

I. DAĦLA

Il-Verġni Mqaddsa fil-misteru ta' Kristu

52. Alla, tal-akbar tjubija u tal-ogħla għerf, ried illi jtemm il-fidwa tad-dinja u għalhekk, "meta waslet il-milja taż-żminijiet, bagħat lil Ibnu, mwieled minn mara... biex ikollna l-adozzjoni ta' wlied" (Gal, 4, 4-5). "Għalina l-bnedmin u għall-fidwa tagħna niżel mis-smewwiet u ħa l-ġisem bis-setgħa tal-Ispirtu s-Santu minn Marija Verġni."[171]. Dan il-misteru ta' salvazzjoni kien irrivelat lilna u jitkompla fil-Knisja li l-Mulej għamilha ġismu u li fiha l-fidili kollha, f'għaqda ma' Kristu r-ras tagħhom u f'xirka mal-qaddisin kollha, għandhom iqimu qabel kollox il-glorjuża dejjem Verġni Marija, Omm Alla u Sidna Ġesù Kristu.[172]

 

Marija u l-Knisja

53.  Infatti l-Verġni Marija, li mat-tħabbira tal-anġlu laqgħet f'qalbha u f'ġisimha l-Verb ta' Alla u tat il-Ħajja lid-dinja, hija magħrufa u meqjuma bħala vera omm ta' Alla u tal-Feddej. Mifdija b'mod iżjed sublimi minħabba l-merti ta' Binha u magħquda miegħu b'rabta qawwija li ma tinħallx, il-Verġni Marija kienet mogħnija bir-responsabbilità u bid-dinjità ta' Omm l-Iben ta' Alla. Għalhekk hija l-bint l-aktar maħbuba tal-Missier u s-santwarju tal-Ispirtu s-Santu. Bl-għoti ta' din il-grazzja hekk kbira hija tisboq bil-ħafna lill-kreaturi l-oħra kollha, fis-sema u fl-art. Fl-istess ħin hija tinsab magħquda, min-nisel ta' Adam, mal-bnedmin kollha; anzi "hija tassew l-Omm tal-membri kollha (ta' Kristu)... għaliex hija kkooperat bl-imħabba tagħha għat-twelid fil-Knisja tal-insara li huma l-membri ta' l-istess ras"[173]. Huwa għalhekk illi hi magħrufa bħala membru għoli u singulari tal-Knisja u bħala x-xbieha u l-mudell tagħha l-aktar perfett fil-fidi u fil-karità. Mgħallma mill-Ispirtu s-Santu, b'sentimenti ta' mħabba ta' bint, il-Knisja kattolika tqimha bħal omm l-aktar maħbuba.

L-intenzjoni tal-Konċilju

54.  Għalhekk il-Konċilju Mqaddes, waqt li qiegħed jesponi t-tagħlim dwar il-Knisja li biha l-Feddej divin iħaddem is-salvazzjoni, irid b'mod xieraq ifisser x'kien is-sehem tal-Verġni Mqaddsa fil-Misteru tal-Verb magħmul bniedem u tal-Ġisem Mistiku u x'inhuma d-dmirijiet tal-bnedmin mifdija u lejn Omm Alla, Omm Kristu u omm il-bnedmin u, fuq kollox omm il-fidili. Iżda il-Konċilju m'għandux ħsieb jagħti tagħlim sħihħ dwar Marija u anqas irid jaqta' l-kwistjonijiet li l-istudji teoloġiċi għad ma waslux biex jitfgħu dawl sħiħ fuqhom. Bid-dritt kollu għalhekk jistgħu jibqgħu jinżammu dawk l-opinjonijiet li huma mgħallma bil-libertà kollha fl-iskejjel kattoliċi dwar dik li fil--Knisja  mqaddsa tokkupa , wara Kristu , il-post l-aktar għoli u fl-istess ħin l-aktar qrib lejna.[174]

 

II.  SEHEM IL-VERĠNI MARIJA FIL-PJAN TAS-SALVAZZJONI

 

Omm il-Messija fit-Testment il-Qadim

55. Il-Kotba tat-Testment il-Qadim u tat-Testment il-Ġdid u t-Tradizzjoni mqaddsa juruna b'mod dejjem iżjed ċar is-sehem ta' Omm il-Feddej fil-pjan tas-salvazzjoni u bħal jipproponuhielna għall-kontemplazzjoni tagħna. Il-kotba tat-Testment il-Qadim, infatti, jiddeskrivu l-istorja tas-salvazzjoni li tħejji bil-mod il-mod il-miġja ta' Ġesù Kristu fid-dinja. Dawn l-ewwel dokumenti, kif jinqraw fil-Knisja u jinftiehmu fid-dawl tar-rivelazzjoni aktar sħiħa li ġiet wara, iqiegħdu f'dawl aktar ċar ix-xbieha tal-mara, Omm il-Feddej. F'dan id-dawl hi diġà msemmija profetikament fil-wegħda, magħmula lill-ewwel ġenituri wara li waqgħu fid-dnub, li s-serpent kellu jkun mirbuħ (cf. Ġen 3,15). Bl-istess mod hi dik il-Verġni li kellha tnissel u tiled Iben li kellu jissejjaħ Emmanuel (cf. Is 7, 14; cf. Mik 5,2-3; Mt 1,22-23). Hi l-ewwel fost l-umli u l-fqar tal-Mulej, li minnu jittamaw b'fiduċja s-salvazzjoni u jiksbuha. U fl-aħħar huwa magħha, il-bint l-aktar glorjuża ta' Sijon, li wara l-mistennija twila tal-wegħda jintemmu ż-żminijiet u sseħħ ekonomija ġdid meta l-Iben ta' Alla ħa minnha n-natura umana biex jeħles il-bniedem mid-dnub, bil-misteri li ġarrab fil-ġisem tiegħu.

 

Marija fit-tħabbira tal-anġlu

56.  Missier il-ħniena ried illi l-aċċettazzjoni ta' dik li kienet magħżula biex tkun omm issir qabel l-inkarnazzjoni biex b'hekk kif mara tat sehem biex tiġi l-mewt, mara wkoll tagħti sehem biex tiġi l-ħajja. Dan igħodd b'mod li jisboq kull mod ieħor għal Omm Ġesù li tat lid-dinja l-istess ħajja li kollox iġġedded, l-omm li kienet mogħnija minn Alla b'doni li jixirqu dmir hekk għoli. Xejn mhu tal-għaġeb, għalhekk, illi fost is-Santi Padri daħlet id-drawwa illi jsejħu 'l Omm ta' Alla bħala kollha kemm hi qaddisa, il-meħlusa minn kull tebgħa ta' dnub, dik li bħal kienet ipplażmata mill-Ispirtu s-Santu u minnu magħmula kreatura ġdida.[175] Għalhekk lill-Verġni ta' Nazaret, li sa mill-ewwel mument tal-konċepiment tagħha kienet mogħnija mid-dija tal-qdusija, l-anġlu, li jagħtiha t-tħabbira, isellmilha, b'rieda tal-Missier, bħala "l-mimlija bil-grazzja" (cf.Lq 1,28) u għal din l-aħbar tas-sema hija twieġeb: "Jien l-qaddejja tal-Mulej, ħa jsir minni skond kelmtek"  (Lq 1, 38). Għalhekk Marija, bint Adam, meta laqgħet il-kelma ta' Alla saret Omm Ġesù u waqt li ħaddnet bil-qalb kollha u mingħajr ebda tfixkil ta' dnub ir-rieda ta' Alla li jsalva hi tat ruħha kollha kemm hi, bħala qaddejja tal-Mulej, lill-persuna u lill-ħidma ta' Binha; b'hekk taħt Kristu u ma' Kristu, bil-grazzja ta' Alla li jista' kollox, hija qdiet il-misteru tal-fidwa. Bir-raġun is-Santi Padri jżommu li Marija ma kenitx biss trument passiv f'idejn Alla iżda li ikkoperat għas-salvazzjoni tal-bniedem bil-fidi u bl-ubbidjenza li hi tat bil-libertà kollha tagħha. Infatti, bħalma igħid S. Irinew, "meta obdiet, hija saret il-kawża ta' salvazzjoni għaliha stess u għall-ġens kollu tal-bnedmin"[176]. Għalhekk mhux ftit mis-Santi Padri tal-qedem, fil-predikazzjoni tagħhom, sostnew bil-qalb" "L-għoqda tad-diżubbidjenza ta' Eva nħallet bl-ubbidjenza ta' Marija; dak li l-Verġni Eva kienet rabtet bin-nuqqas ta' twemmin, il-Verġni Marija ħallet bil-fidi"[177]; u waqt li jxebbħuha ma' Eva; isejħu lil Marija "omm il-ħajjin"[178] u spiss ħafna jistqarru: "il-mewt permezz ta' Eva, il-ħajja permezz ta' Marija"[179].

 

Marija u t-tfulija ta' Ġesù

57.  Din l-għaqda tal-Omm ma' Binha fil-ħidma tas-salvazzjoni tidher sa minn żmien it-tnissil verġinali ta' Kristu sal-ħin ta' mewtu; l-ewwelnett, meta Marija qamet u marret tħaffef iżżur lil Eliżabetta, din sellmitilha hienja għaliex emmnet fis-salvazzjoni mwiegħda u l-prekursur qabeż bil-ferħ f'ġuf ommu (cf. Lq 1, 41-45 ); mbagħad fit-twelid, meta Omm Alla wriet ferħana lir-rgħajja u lill-Maġi l-Iben waħdani tagħha li ma kienx naqqas iżda qaddes l-integrità verġinali tagħha[180]. Iżda meta ppreżentatu lill-Mulej fit-tempju u tat l-offerta tal-fqar, hija semgħet lil Xmun iħabbrilha illi Binha kellu jkun sinjal li jmeruh u illi sejf kellu jinfdilha ruħha biex jinkixfu l-ħsibijiet moħbija fil-qlub ta' ħafna (cf. Lq 2,34-35). Meta t-tfajjel Ġesu ntilef u l-ġenituri tiegħu fittxewh bin-niket f'qalbhom u sabuh fit-tempju medhi fil-ħwejjeġ ta' Missieru, huma ma fehmux il-kliem ta' Binhom. Iżda Ommu kienet tgħożż f'qalbha dawn il-ħwejjeġ kollha u taħseb fuqhom (cf. Lq 2, 14-51).

 

Il-Verġni Mqaddsa fil-Ministeru pubbliku ta' Ġesù

58 Fil-ħajja pubblika ta' Ġesù Ommu narawha tispikka qabel xejn fil-bidunett meta, fit-tieġ ta' Kana, mqanqla mill-ħniena, seħħ bis-saħħa tagħha l-ewwel fost is-sinjali ta' Ġesù l-Messija (cf. Ġw. 2,1-11). Matul il-predikazzjoni ta' Binha hija laqgħet il-kliem li bih huwa għolla s-saltna 'l fuq mill-kondizzjonijiet u r-rabtiet tal-ġisem u tad-demm u sejjaħ ħienja lil dawk li jisimgħu u jgħożżu l-kelma ta' Alla (cf. Mk 3,35 par; Lq. 11,27-28) bħalma hi kienet fedelment taghmel (cf Lq,19 u 51). Hekk ukoll il-Verġni Mqaddsa mxiet 'il quddiem fil-pellegrinaġġ tagħha ta' fidi u żammet bil-fedeltà l-għaqda tagħha ma' Binha sas-salib fejn, mhux mingħajr pjan ta' Alla, hi baqgħet wieqfa (cf Ġw 19,25), qasmet b'qawwa ma' Binha t-tbatijiet tiegħu u ngħaqdet b'qalb ta' Omm mas-sagrifiċċju tiegħu waqt li b'imħabba tat il-konsens tagħha għall-offerta tal-vittma li hi kienet wildet. U fl-aħħar, mill-istess Kristu Ġesù li kien qiegħed imut fuq is-salib, hi ngħatat lid-dixxiplu bħala omm b'dan il-kliem: "Mara, hawn hu ibnek" (cf. Ġw. 19, 26)[181].

 

Il-Verġni Mqaddsa wara t-tlugħ fis-sema ta' Ġesù

59.  B'danakollu, billi Alla ried li ma jurix b'mod solenni l-misteru tas-salvazzjoni qabel ma jinżel l-Ispirtu mwiegħed minn Kristu ,aħna naraw illi, qrib Pentekoste, l-Appostli "ilkoll qalb waħda kienu jitolbu flimkien ma' xi nisa, u ma' Marija, Omm Ġesù, u ma' ħutu" (Atti 1,14); naraw ukoll lil Marija titlob hi stess id-don tal-Ispirtu li fit-tħabbira ta' l-anġlu kien xeħet dellu fuqha. Fl-aħħar, il-Verġni Immakulata, li kienet inżammet ħielsa minn kull tebgħa tad-dnub oriġinali[182], wara li temmet il-kors ta' ħajjitha fuq l-art, ittellgħet fil-glorja tas-sema bir-ruħ u l-ġisem[183] u tgħolliet mill-Mulej bħala reġina tal-univers kollu biex issir tixbaħ iżjed bis-sħiħ lil Binha, Sultan tas-slaten (cf Apk 19,16) u rebbieħ fuq id-dnub u fuq il-mewt[184].

 

III. IL-VERĠNI MQADDSA U L-KNISJA

 

Marija, qaddejja tal-Mulej ,fil-ħidma tal-fidwa u tal-qdusija

60 Wieħed hu l-medjatur tagħna skond il-kliem ta' l-Appostlu: "Għax wieħed hu Alla, u wieħed hu l-Medjatur bejn Alla u l-bniedem, il-bniedem Kristu Ġesù, li ta lilu nnifsu bħala prezz tal-fidwa għal kulħadd"( 1 Tim. 2,5-6). Is-sehem ta' Marija bħala omm bl-ebda mod ma jdallam jew inaqqas il-medjazzjoni ta' Kristu, iżda juri kemm hi qawwija. Għaliex kull influwenza ta' salvazzjoni tal-Verġni Mqaddsa fuq il-bnedmin mhix ġejja minn xi ħtieġa iżda  mir-rieda ta' Alla u toħroġ mill-kotra imfawwra tal-merti ta' Kristu, tistrieħ fuq il-medjazzjoni tiegħu, tiddependi għalkollox u tieħu l-qawwa minnha. Din l-influwenza tal-Madonna bl-ebda mod ma tfixkel l-għaqda immedjata ta' dawk li jemmnu ma' Kristu, anzi tħaffifha.

 

Kooperazzjoni mal-fidwa

61.  Il-Verġni mbierka kienet mill-eternità ippredestinata biex tkun Omm Alla b'digriet wieħed flimkien mal-Inkarnazzjoni tal-Verb ta' Alla. Il-providenza ta' Alla riditha tkun f'din l-art l-Omm twajba tal-Feddej u l-qaddejja umli tal-Mulej, li b'qalb kbira u b'manjiera speċjali ssieħbet miegħu f'ħidmietu. Hi nisslet lil Kristu, wilditu, rabbietu, offrietu lill-Missier fit-tempju, u sofriet ma' Binha huwa u jmut fuq is-salib; b'hekk hi kellha sehem speċjali fil-ħidma tas-Salvatur, u bl-ubbidjenzna tagħha, bil-fidi, it-tama u l-ħeġġa tal-karità tagħha, hi ikkooperat miegħu biex l-erwieħ jiksbu mill-ġdid il-ħajja soprannaturali. Minħabba f'hekk hija kienet għalina omm fl-ordni tal-grazzja.

 

Ħidma ta' salvazzjoni subordinata

62.  Marija bdiet tkun Ommna fil-pjan tal-grazzja sa minn mindu hi tat il-kunsens tagħha għat-tħabbira tal-anġlu, kunsens li hi żammet bla eżitazzjoni taħt is-salib; u għadha u tibqa' ommna sa ma sseħħ għalkollox il-ġemgħa tal-magħżulin kollha. Għax għalkemm ittellgħet fis-sema, hi ma telqitx minn taħt idejha din il-ħidma għas-salvazzjoni tagħna imma għadha tidħol għalina b'kull mod biex Alla jagħtina l-grazzji meħtieġa għas-salvazzjoni ta' dejjem[185].Fl-imħabba tagħha ta' omm hija taħseb il-ħin kollu f'dawk l-aħwa ta' Binha li, fit-triq tagħhom lejn is-sema, għadhom jitħabtu fost perikli u diffikultajiet, u tibqa' tieħu ħsiebhom sa ma jidħlu fil-patrija tal-hena. Għalhekk fil-Knisja l-Verġni mbierka tissejjaħ bl-ismijiet ta' Avukata, Awżiljatriċi, Għajnuna, Medjatriċi[186]. Madankollu ħadd m'għandu jaħseb li b'daqshekk qiegħda titnaqqas jew tiżdied xi ħaġa fil-kobor u l-qawwa ta' Kristu, li hu waħdu l-Medjatur[187].

 Infatti ebda kreatura ma tista' qatt titqabbel mal-Iben ta' Alla magħmul bniedem u Feddej. Imma kif il-ministri sagri u l-poplu tal-fidili, b'modi diversi, għandhom sehem mis-saċerdozju ta' Kristu,u kif il-ħlejjaq kollha, b'modi diversi, jieħdu tassew mit-tjubija ta' Alla, hekk ukoll jiġri fil-medjazzjoni waħdanija ta' Kristu; mhux biss ma teskludix, iżda tqanqal ukoll il-ħlejjaq biex jikkooperaw b'modi diversi u jieħdu sehem f'ħidma li ġejja minn għajn waħdanija.

 Il-Knisja ma tiddubitax li tistqarr din il-funzjoni subordinata ta' Marija; hija tħossha l-ħin kollu u tirrikkmandaha lill-qalb tal-fidili biex, imqawwija minn din l-għajnuna ta' omm, jingħaqdu iżjed intimament mal-Medjatur u Salvatur.

 

Marija,Verġni u Omm, mudell tal-Knisja

63 Il-Verġni mbierka, bid-don u d-dmir tal-maternità divina li tgħaqqadha mal-Iben Feddej, u bil-grazzji u d-dmirijiet singulari tagħha, hi intimament marbuta wkoll mal-Knisja: Omm Alla, kif diġà għallem S. Ambroġ, hija xbieha tal-Knisja fl-ordni tal-fidi, tal-karità u tal-għaqda perfetta ma' Kristu[188].

Infatti fil-misteru tal-Knisja, li wkoll ġustament tissejjaħ verġni u omm, l-Imqaddsa Verġni Marija hi l-ewwel u tagħti eżempju għoli u singulari ta' Verġni u Omm[189]. Għaliex bil-fidi u l-ubbidjenza tagħha iġġenerat fuq l-art l-istess Iben tal-Missier mingħajr ma' għarfet raġel, imma taħt id-dell tal-Ispirtu s-Santu, bħal Eva ġdida, emmnet mhux lis-serpent il-qadim iżda lill-ħabbâr ta' Alla, u emmnitu b'fidi mhux mittiefsa b'xi dubju. Hija mbagħad wildet Iben, li Alla għamlu l-kbir fost ħafna aħwa (Rum 8,29), jiġifieri fost il-fidili, li għat-twelid mill-ġdid u l-formazzjoni tagħhom hija tikkoopera b'imħabba ta' Omm.

 

 

Il-Knisja, Verġni u Omm

64 Il-Knisja, li tikkontempla l-qdusija misterjuża ta' Marija, timita fiha l-karità u tagħmel bil-fedeltà r-rieda tal-Missier, issir hi wkoll omm waqt li tilqa' b'fedeltà l-kelma ta' Alla; għaliex bil-predikazzjoni u l-magħmudija hi tiled għal ħajja ġdida u li ma tintemm qatt ulied li huma mnisslin minn Alla bil-qawwa tal-Ispirtu s-Santu. Il-Knisja hi wkoll verġni li tħares sħiħa u safja l-kelma li tat lill-Għarus tagħha u, waqt li timita l-Omm tal-Mulej tagħha, tħares verġinalment sħiħa l-fidi, qawwija t-tama, sinċiera l-karità[190]

 

Il-virtujiet ta' Marija li l-Knisja għandha timita

65.  Waqt li l-Knisja diġà laħqet fil-Verġni mbierka l-perfezzjoni li biha hija bla tebgħa u bla tikmixa (cf Ef. 5,27), il-fidili għandhom jitħabtu biex jirbħu d-dnub u jikbru fil-qdusija; u għal dan l-iskop huma jgħollu għajnejhom lejn Marija li tiddi bħala mudell ta' virtù għall-komunità kollha tal-magħżulin. Il-Knisja, waqt li taħseb fiha bit-tjieba u tikkontemplaha fid-dawl tal-Verb magħmul bniedem, tidħol bil-qima aktar fil-fond fil-misteru l-aktar għoli tal-Inkarnazzjoni u ssir tixbaħ dejjem iżjed lill-Għarus tagħha. Marija, infatti, minħabba s-sehem tagħha fl-istorja tas-salvazzjoni, b'xi mod tgħaqqad fiha u tirrifletti l-ġrajja ewlenija tal-fidi; għalhekk,waqt li titħabbar u tingħatalha qima, hija ssejjaħ lil dawk li jemmnu biex jersqu lejn Binha, lejn is-sagrifiċċju tiegħu u lejn l-imħabba tal-Missier. Min-naħa tagħha l-Knisja, waqt li tfittex il-glorja ta' Kristu, issir dejjem aktar tixbah lil dan il-mudell tant għoli tagħha waqt li timxi 'l quddiem il-ħin kollu fil-fidi, fit-tama u fil-karità u f'kollox tfittex ir-rieda ta' Alla u tagħmilha. Minn hawn jiġi li wkoll fil-ħidma appostolika tagħha l-Knisja tħares ġustament lejn dik li iġġenerat lil Kristu mnissel mill-Ispirtu s-Santu u mwieled minn Verġni biex, permezz tal-Knisja, jitwieled u jikber ukoll fil-qalb tal-fidili. Il-Verġni Marija, tul ħajjitha kollha, kienet il-mudell ta' dik l-imħabba ta' Omm li għandu jkollhom dawk kollha li jikkooperaw fil-ħidma appostolika tal-Knisja għat-twelid mill-ġdid tal-bnedmin.

IV. IL-KULT TAL-VERĠNI MQADDSA FIL-KNISJA

 

Natura u Fundament tal-kult tal-Madonna

66.  Marija, li bil-grazzja ta' Alla tgħolliet, wara Binha, fuq l-anġli u l-bnedmin kollha, hi bir-raġun meqjuma mill-Knisja b'kult speċjali għaliex kienet l-omm ta' Alla l-iżjed qaddisa li ħadet sehem fil-misteri ta' Kristu. Fil-fatt, sa mill-eqdem żmien tal-Knisja, il-Verġni Mqaddsa kienet meqjuma bħala Omm Alla, li għandha l-fidili jmorru jitolbu l-ħarsien fil-perikli u l-kenn fil-ħtiġiet tagħhom kollha[191]. Hu għalhekk illi, l-aktar mill-Konċilju ta' Efesu 'l hawn, il-qima tal-poplu ta' Alla lejn Marija baqgħet tikber b'mod tal-għaġeb, b'venerazzjoni u mħabba, fit-talb u fl-imitazzjoni, skond il-kliem profetiċi tagħha: "Kull nisel isejjaħli ħienja, għax is-setgħani għamel miegħi ħwejjeġ kbar" (Lq 12,48). Dan il-kult, hekk kif baqa' jeżisti fil-Knisja, għalkemm huwa għalkollox singulari, huwa fl-istess ħin essenzjalment differenti mill-qima ta' adorazzjoni li tingħata lill-Verb magħmul bniedem hekk kif tingħata lill-Missier u lill-Ispirtu s-Santu. Iżda l-qima lejn il-Madonna twassal għall-adorazzjoni ta' Alla. Il-forom ta' devozzjoni lejn Omm Alla li l-Knisja, fil-limiti ta' tagħlim żgur u ġenwin, approvat skond il-kondizzjoni taż-żmien, tal-post u tal-karattru u l-mentalità tal-fidili, iwasslu biex, waqt li tingħata qima lill-Omm, l-Iben li fih kien maħluq kollox (cf. Kol. 1,15-16) u, "fih għoġobha tgħammar il-milja kollha (ta' Alla)" (Kol 1,19), ikun magħruf, maħbub, imsebbaħ kif għandu jkun u l-kmandamenti tiegħu miżmuma.

 

L-ispirtu tal-predikazzjoni u tal-kult

67.  Dan it-tagħlim kattoliku l-Konċilju Mqaddes qiegħed jgħallmu espressa

mewt waqt li fl-istess ħin iħeġġeġ lill-ulied kollha tal-Knisja biex ġenerożament iġibu 'l quddiem il-qima, l-iżjed dik liturġika, lejn il-Verġni Mqaddsa. Il-Konċilju jħeġġeġ ukoll lill-fidili biex igħożżu ħafna d-drawwiet ta' devozzjoni lejha li l-Maġisteru tal-Knisja inkoraġġixxa matul is-sekli li għaddew u li dak kollu li kien iddegretat fl-imgħoddi dwar il-kult tax-xbihat ta' Kristu, tal-Verġni Mqaddsa u tal-qaddisin jinżamm b'rispett reliġjuż[192]. Il-Konċilju jħeġġeġ ukoll lit-teoloġi u lill-predikaturi tal-kelma ta' Alla biex meta jitkellmu fuq id-dinjità singulari tal-Verġni Mqaddsa joqogħdu attenti li jevitaw kemm esaġerazzjonijiet foloz u kemm ċertu għeluq eċċessiv tal-moħħ[193]. Jalla taħt it-tmexxija tal-Maġisteru huma jkomplu l-istudji tal-Iskrittura Mqaddsa, tas-Santi Padri u tad-Dutturi tal-Knisja, u wkoll tal-liturġiji differenti, b'mod illi jqiegħdu f'dawl ġust is-sehem u l-privileġġi tal-Madonna li dejjem għandhom bħala skop tagħhom lil Krisu, bidu ta' kull verità qdusija u tjieba. Joqogħdu attenti illi jevitaw bir-reqqa, fil-kliem u fil-kitba, dak kollu li jista' jwassal lill-aħwa mifrudin jew kull persuna oħra għal idea żbaljata ta' dak li hu t-tagħlim awtentiku tal-knisja dwar il-Madonna. Il-fidili mbagħad għandhom jiftakru illi d-devozzjoni vera mhix qiegħda f'xi sentiment sterili u li jgħaddi, u anqas f'xi kredulità fiergħa, iżda ġejja minn fidi vera li twassalna biex nagħrfu  l-kobor ta' Omm Alla u tħeġġiġna biex inħobbu b'imħabba ta' wlied lil din Ommna u nimitaw il-virtujiet tagħha.

 

V. MARIJA, SINJAL TA' TAMA U TA' FARAĠ

 GĦALL-POPLU TA' ALLA PELLEGRIN

 

Marija, sinjal tal-poplu ta' Alla

68.  Sadattant bħalma Omm Ġesu' fis-sema, fejn hi diġà fil-glorja bir-ruħ u -

ġisem, hija l-bidu u x-xbieha tal-Knisja kif għad tkun ipperfezzjonata fiż-żmien li ġej, hekk ukoll hija fuq din l-art, sakemm jasal jum il-Mulej (cf 2 Pt. 3,10), bħal sinjal jiddi ta' tama żgura u ta' faraġ għall-poplu ta' Alla fil-mixja tiegħu lejn is-sema.

 

Marija titlob għall-għaqda ta' l-Insara

69 Għal dan il-Konċilju Mqaddes huma ta' hena u faraġ kbir il-fatt illi wkoll fost l-aħwa mifrudin ma jonqsux dawk li jagħtu lil Omm il-Mulej u s-Salvatur il-qima li jixirqilha; dan hu minnu l-aktar fost l-Insara tal-Lvant li dejjem fittxew b'ħerqa u b'devozzjoni li jkunu minn ta' l-ewwel li jagħtu qima lill-Omm dejjem Verġni ta' Alla[194]. Jalla l-insara kollha jgħollu talb ħerqan lil Omm Alla u Omm il-bnedmin biex hi, msebbħa fis-sema fuq il-qaddisin u l-anġli kollha, tinterċedi, fix-xirka tal-qaddisin kollha, quddiem Binha biex il-familji kollha tal-popli, kemm dawk li jiżżejnu bl-isem ta' Nsara kemm dawk li għadhom ma jafux is-Salvatur tagħhom, jingħaqdu fl-hena, fil-paċi u fil-ftehim, f'Poplu ta' Alla wieħed għall-glorja tat-Trinità Qaddisa Alla wieħed.

 

21 ta' Novembru, 1964.

 

Il-votazzjoni fuq dan id-dokument kienet hekk:

 Iva 2151, Le 5  (Total 2156).

 



1 Cf. S.ĊIPRIJANU, Epist. 64,4; Pl 3, 1017; CSEL (Hartel), IIIB,p720; S.ILARJU ta' POITIERS, In Mt 23,6; PL 9,1047; S.WISTIN., passim; S.ĊIRILLU ta' LIXANDRA, Glaph. In Gen. 2,10; PG 69, 110 A.

2 Cf. S.GIRGOR IL-KBIR, Hom. In Evang. 19,1; PL 76,1154 B; S.WISTIN, Serm. 341,9,11; PL 39, 1499s; S.ĠWANN DAMAXXENU, Adv.Iconocl. 11; PG 96,1357.

3 Cf. S.IRINEW, Adv.Haer.III,24,1; PG 7,966 B. HARVEY 2,131; ed Sagnard, Sources Chr., p.398.

4 S.ĊIPRIJANU, De Orat. Dom 23; Pl 4,553; HARTELL, IIIA, p. 285; S.WISTIN, Serm 71,20,33; PL 38, 463s. S.ĠWANN DAMAXXENU, Adv. Iconocl. 12; PG  96, 1358 D.

5 Cf. ORIĠENE, in Mt. 16,21; PG 13, 1443 C;  TERTULLJANU, Adv, Marc.3,7; PL 2,357 C; CSEL. 47,3p386. għad-dokumenti liturġiċi cf. Sacramentarium Gregorianum; PL 78,160 B. jew C.; MOHLBERG, liber Sacramentorum romanae ecclesiae, Ruma, 1960, p.111 XC: O Alla li meta ssawwar il-Qaddisin tkun qed tħejji għalik għamara għal dejjem....." L-innu Urbs Jerusalem beata fil-Brevjar monastiku u Coelestis urbs Jerusalem fil-Brevjar Ruman.

6 Cf.  S. TUMAS, Summa Theol.  III, q,62, a.g, ad 1.

7 Cf. PIJU XII, IE Mystici Corporis, 29 Gun. 1943; AAS 35 (1943), p.208.

8 Cf. LJUN XIII, IE Divinum Illud, 9 Mej 1897; ASS 29 (1896-97), p.650; PIJU XII, IE Mystici Corpoisr 1.c., pp.219-220; DENZ 2288 (3808; S. WISTIN, Serm, 268,2; PL 38, 1232 u f'kitbiet oħra; S.GWANN KRIŻOSTMU, In Eph. Hom 9,3; PG 62,72; DIDMU ta; LIXANDRA, Trin.21; PG 39,449s; S. TUMAS, in Col.1.18 lect.5; ed. MARIETTI, II n.46; "Hekk kif ġisem wieħed tagħmlu l-unità tar-ruħ, hekk ukoll tagħmel Knisja waħda l-unità tal-Ispirtu".

9 LJUN XIII, IE Sapientiae christianae, 10 Jan 1890; ASS 22 (1889-90) p,392; Id., IE Satis cognitum, 29 Gun 1895; ASS 28 (895-96), pp.710 u 724ss; PIJU XII, IE Mystici Corporis l.e., pp. 199-200_

10 Cf. PIJU XII, IE Mystici Corporis, lc., pp 221ss; ld., IE Humani Generis, 12 Aw 1950; AAS 42 (1950), p 571.

11 LJUN XIII, IE. Satis cognitum, lc., p. 713.

12 Cf. Symbolum Apostolicum: DENZ. 6-9 (10-13); Symb. Nic.Const.; DENZ 86 |(150); coll. Prof. fidei Trid.; DENZ 994 u 999 (1862 u 1868).

13 Nghidu: "Il-Knisja qaddisa, Rumana (kattolika, appostolika)'' fil-Prof. fidei Trid., lc.u fil-VAT.II, Sess III, KD de fide cathol.; DENZ 1782 (3001).

14 S.WISTIN, Civ. Dei, XVIII, 51,2; PL 41,614.

[15] S. ĊIPRIJANU, Epist 69,6; PL 3, 1142 B;  HARTEL 3 B, p 754; "sagrament inseparabbli ta' għaqda

[16] Cf. PJU XII Diskors Magnificate Dominum, 2 Nov 1954; AAS 46 (1954), p 669; IE Mediotor Dei, 20 Nov 1947); AAS 39 (1947), p555.

[17] PIJU XI, IE Miserentissimus Redemptor, 8 Mej 1928; AAS 20 (1928), pp 171 1s; PIJU XII. Diskors Vous nous aves. 22 Set 1956. AAS 48, (1956), p 714.

[18] Cf.  S. TUMAS, Summa Theol, III, q.63, a.2.

 

[19] Cf. S ĊIRILLU ta' ĠERUSALEM, Catech, 17, dwar l-Ispirtu s-Santu, II 35-37, PG 33, 1009 – 1012; NIC.

CABASILAS De Vita in Christo, lib III, dwar is-siwi tal-griżma: PG 150, 569-580; S. TUMAS, Summa Theol, III, Q.65,a.3 u q. 72 a.1 u 5.

[20] Cf. PIJU XII, IE Mediaor Dei, 20 Nov 1947; AAS 39 (1947), l-aktar pp. 552s.

[21]1Kor.7.7: "Kull wieħed għandu d-don proprju tiegħu (idion charisma) minn Alla: wieħed mod, u l-ieħor mod ieħor". S. WISTIN, de dono Persev. 14,37; PL 45, 1015s; "Mhux biss is-safa huwa don ta' Alla, iżda ukoll il-kastità tal-miżżewġin."

[22] S. WISTIN. De Praed Sanct. 14,27; PL 44,980

 

[23]S.ĠWANNI KRIŻOSTMU, In lo Hom 65, 1; PG 59,361

[24] Cf. S. IRENEW, Adv. Haer,III, 16,6; III 22, 1-3; PG 7, 925 C 926 A u 955 E 958 A; HARVEY 2 87s. u 120-123; SAGNARD, Ed. Sources Chret., pp. 290-292  u 372ss.

[25] Cf. S/ INJAZJU MARTRI, Ad. Rom., Praef.: ed. FUNK, I, p.252.

 

[26] S. WISTIN, Bapt. C.Donat. V. 28,39; PL 43, 197: "Huwa ċar, u dan huwa żgur, li meta niktellmu dwar 'dak li hu ġewwa' jew 'dak li hu barra' l-Knisja, għandna nifhmu ngħiduh għal dak li hu fil-qalb u mhux fil-ġisem" cf. ib,III, 19,26; col. 152,' V18,24; col. 189; In Io. Tr 61,2; PL 35, 1800, u spiss f'testi oħra.

[27] Cf. Lq. 12,48: "Għax lil min tawh ħafna, ifittxu li jieħdu ħafna mingħandu." Cf. ukoll Mt 5, 19-20; 7, 21-22; 25, 41-46; Ġak 2,14

[28] Cf. LJUN XIII, IA, Praeclara gratulationis, 20 Ġun 1894; AAS, 26 (1893-94), p 707.

[29] Cf. LJUN XIII, IE Satis Cagnitum, 29 Ġun, 1896; AAS 28 (1895-96), p. 738, IE Caritas Studium, 25 Lul, 1898; AAS 31 (1898-99), p. 11; PIJU XII, Messaġġ bir-radju Nell'alba, 24 Diċ 1841; AAS 34 (1942), p.21.

[30] Cf. PIJU XI, IE Rerum Orientalium, 8 Sett 1928; AAS 20(1928), p.287; PIJU XII, IE Orentalis Ecclesiae, 9 Apr 1944; AAS 36 (1944), p.137.

[31] Cf. Istruzzjoni tas-Sagra Kongreg. Tas-S.Uffizzju, 20 Diċ 1949; AAS 42 (1950) p.142.

[32] Cf. S.TUMAS, Summa Theol. III, q 8, a 3, ad 1.

[33] Cf. Ittra tas-Sagra Kongreg. Tas-S. Uffizzju lill-Arċisqof ta' Boston: DENZ. 3869-72.

[34] Cf. EWSEBJU ta' ĊESAREA, Praeparatio Evangelica, 1,1; PG 21, 28 AB.

 

[35] Cf. Benedittu XV, IA Maximum illud: AAS 11 (1919), p 440 u speċjalment pp. 451ss; PIJU XI, IE Rerum Ecclesiae; AAS 18 (1926), pp. 68-69; PIJU XII, IE Fidei Donum, 21 Aor, 1957; AAS 49 (1957), pp.236-237.

[36] Cf. Didache', 14:ed. FUNK, 1, p 32; S ĠUSTINU, Dial, 41; PG 6,564; S. IRENEW> Adv Haer. IV 17,5; PG 7, 1023; HARVEY, 2, pp. 199ss; TRENTU, Sess.22

 

 

 1; DENZ 939 (1742).

 

[37] Cf. VAT. I, Sess IV, KF Pastor aeternus; DENZ 1821 (3050s).

[38] Cf. KONĊILJU ta' FIRENZE, Decretum pro Graecis; DENZ 694 (1307) u VAT.I, ib; DENZ 1826

 (3059).

 

[39] Cf. S.GIRGOR, Liber Sacramentorum, Paef. In natali S. Mathiae et S Thomae; PL, 78,51 u 152; cf Cod. Vat. Lat. 3548, f.18; S. ILARJU, In Ps 67, 10; PL 9,450; CSEL. 22. p 286; S. ĠIROLMU , Adv. Iovin. 1,26; Pl. 23,247 A; S.WISTIN. InPs 86,4; PL 37, 1103; S. GIRGOR IL-KBIR. Mor. In Job, XXVIII, V; PL 76, 455-456; PRIMASJU, Comm. In Apoc, V; PL 68924 BC; PASCHASIUS RADB., In Mt. L> VIII, kap 16; PL. 120,561 C.cf LJUN XIII, 1 Et Sane, 17 Dic 1888; AAS 21 (1888), p. 321

[40] Cf. Atti 6, 2-6; 11,30; 13,1; 14,23; 20.17; 1 Tes.5, 12-13; Fil 1.1; Kol 4,11 u passim.

[41] Cf Atti 20, 25-27; 2 Tim 4,6s. coll.c. 1 Tim 5,22; 2 Tim 2,2; Tit 1,5; S.KLEMENT ta' RUMA, Ad cor.,44,3; ed. FUNK, 1,p156.

[42] S. KLEMENT ta' RUMA Ad Cpr 44.2; ed FUNK, 1. p.154s.

[43]Cf. TERTULLIANU, Praescr. Haer. 32. PL 2,52s; S. INJAZJU MARTRI, passim

[44] Cf. TERTULLIANU, Praescr. Haer. 32; PL. 2,53

[45] Cf. S. IRENEW, Adv Haer. III, 2,2; PG 7,847; HARVEY 2,8; SAGHARD, pp.100s; "manifestation".

[46] Cf. S.IRENEW, Adv Haer, III, 2,2; PG 7,847; HARVEY, 2,7; SAGNARD, p100: "custoditur", cf ib. IV, 26,2, col. 1053; HARVEY, 2.236 U iv 33,8; col. 1077; HARVEY 2,262.

[47] S. INJAZJU MARTRI, Philad Praef., ed. FUNK, 1,p264.;

[48] S.INJAZJU MARTRI, Philad. 1,1; Magn. 6.1; ed. FUNK, 1 pp 264 u 234.

[49] S. KLEMENT ta' RUMA, l.c, 42,3-4; 44, 3-4; 57, 1-2; ed. FUNK, 1,152, 156, 171s.; S. INJAZJU MARTRI, Philad 2; Smyrn 8, Magn.3; Trall. 7; ed FUNK, I pp265s; 282; 232;246s; eċċ.; S, ĠUSTINU, Apol. 1,65; PG 6,428; S.ĊIPRIJANU, Episit. Passim

[50] Cf. LJUN XIII, IE Santis cognitum, 29 Ġun, 1896; ASS 28 (1895-96), p 732.

[51] Cf., TRENTU, Sess 23, Digr. De Sacr. Ordinis, kap 4; DENZ, 960 (1768); VAT. I, Sess 4, KD De Ecclesia Christi, kap 3; DENZ. 1828 (3061); PIJU XII, IE Mystici Corporis, 29 Ġun. 1943; AAS 35 (1943), pp. 209 u 212; CIC, c. 329 §1.

[52] Cf. LJUN XIII, I Et Sane 17 Dic 1888; ASS 21 (1888), pp. 321s

[53] S. LJUN M. Serm. 5,3; PL 54,154

[54] TRENTU, ~Sess 23, kap 3, jiċċita l-kliem 2 Tim 1,6-7 biex jipprova li l-Ordni (Sagri) huwa veru sagrament; DENZ. 959 (1766).

[55] Fi Trad Apost. 3, ed. BOTTE, Souruces Chr.,pp 27-30,lill-Isqof jiġi attribwit "il-primat tas-saċerdozju."  CF Sacramentarium Leonianum, ed. C. MOHLBERG, Sacramentarium Veronense, Ruma 1955, p 119,:  "... Għall-ministru tal-ogħla saċerdozju.. temm fis-saċerdoti tiegħek il-milja tal-misteru tiegħek..." ID., Liber Saacramentorum Romanae Ecclesiae, Ruma. 1960, pp.121-122: "Agħtihom, Mulej, il-kattedra ta' isqof biex imexxu l-Knisja tiegħek u l-poplu kollu." Cf. PL 78,224.

 

[56] Trad Apost. 2, ed. BOTTE,p.27.

[57] TRENTU, Sess,23, kap 4, jgħallem li s-sagrament ta' l-Ordni (Sagri) jimprimi karattru li ma jitħassarx; DENZ. 960 (1767). Cf. ĠWANNI XXIII, Diskors Jubilate Deo., 8 Mej 1960; AAS 52 (1960), p 466; PAWLU VI, Omilija fil-Bażilka Vatikana, 20 Ott 1963l AAS 55 (1963),p 1014.

[58] S. ĊIPRIJANU, Epist. 63,1; PL 4,386; HARTEL, IIIB.p.713: "Is-saċerdot jaġixxi tabilħaqq flok Kristu." S. ĠWANN KRIŻOSTMU, In 2Tim. Hom 2.4; PG 62,612 "Is-saċerdot huwa 'symbolon' ta' Kristu; S. AMBROĠ, In Ps 38, 25-26; PL 14, 1051-52; CSEL 64, 203-204; AMBROSIASTER, In 1 Tim 5,19; PL 17,479C u In Eph. 4.11-12; col 387C; THEODORUS MOPS, Hom.Catech XV, 21 u 24:ed. TONNEAU, pp 497 u 502; HESYCHIUS TA' ĠERUSALEM, In Lev. L,2,9,23; PG 93,894B.

[59] Cf, EWSEBJU, Hist. Eccl., V.24,10; GCS II, 1, p495; ed BARDY, Souces Chr. II p 69l DIJONISJU, f'EWSEBJU ub. VII,5,2; GCS, II,2 , pp 638s; BARDY, II, pp.168s

[60] Cf. dwar il-Konċilji antiki, EWSEBJU, His Eccl. V, 23-24; GSC II, 1,pp 488s; BARDY, II.pp 66ss u passun KONĊILJU TA' NIĊEA, kan.5; Conc.Oec. Decr., p.7.

[61]TERTULJANU, De Ieiunio, 13; PL 2,872B; CSEL 20, p.292, lin.13-16.

[62] S. ĊIPRIJANU, Epist. 56,3; HARTEL, III , p.650; BAYARD p 154

[63]Cf. Relazzjoni uffiċjali ZINELLI, fil-Konċ.Vat I; MANSI 52, 1109C.

[64]Cf. CIC, c 227

[65] Cf. Vat. I, KD Pastor aeternus; DENZ 1821 (3050s)

[66] Cf. S. ĊIPRIJANU, Epist. 66,8; HARTEL III,2, p 733: "L-Isqof fil-Knisja u l-Knisja fl-Isqof''

[67] Cf S. ĊIPRIJANU, Epist 55,24; HARTEL, p 642, lin. 13: "Knisja waħda mqassma f'ħafna membri fid-dinja kollha". Epist.36,4; Ħartel, p.575 lin 20-21.

[68] Cf. PIJU XII, IE Fidei Donum, 21 Apr 1957; AAS 49 (1957), p.237. 

[69] Cf. S. ILARJU ta' POITIERS. In Ps 14,3; PL 9,206; CSEL 22, p.86; S.GIRGOR IL-KBIR, Moral. IV, 7,12; PL 75, 643C, Pseudo BASILJU. In Is. 15, 296; PG 30, 637C

[70] S. ĊELESTINU, Epist. 18, 1-2,lill-Konċilju ta' Efesu; PL 50,505AB; ACHWARTZ, Acta Conc. Oec. I, 1.p.22. cf. BEDEDITTU XV, IA Maximum Illud: AAS 11 (1919), p440; PIJU XI, IE Rerum Ecclesiae, 28 Frar 1926; AAS 18 (1926),p  69; PIJU XII, IE. Fidie Donum, 1,c

[71]LJUN XIII, IE Grande munus, 30 Sett 1880; AAS 13 (1880), p.145, cf. CIC. c.1327; c. 1350 §.2

[72] Dwar id-drittijiet tas-Sede Patrijarkali, cf. KONĊILJU TA' NIĊEA, can 6 dwar LIXANDRA u ANTJOKJA u can 7 dwar ĠERUSALEMM Conc. Oec.Decr., p 8; KONĊILJU tal LATERAN IV, fis-sena 1215, Constit. V; De dignitate Patriarcharum: ibid, p.212, KONĊILJU FERRARA-FIRENZA ibid. p 504.

 

[73] Cf. Kodiċi: tad-Dritt Kanoniku għall-Knejjes tal-Lvant.c/216-314; dwar il-Patrijarki, c.324-339; dwar l-Arċisqfijiet Maġġuri; c 362-291; dwar id-dinjitarji l-oħra, b'mod partikolari,c. 238 §3; 216; 240; 251; 255; dwar l-Isqfijiet li għandu jinnomina l-Patrijarka

[74] Cf. TRENTU, Digr. De reform., Sess V. c.2., n.9 u Sess XXIV, c.4; Conc. Oec. Decr., pp.664 u 739.

 

[75] Cf. VAT I. KD Dei Filius, 3; DENZ. 1712 (3011). cf.. nota miżjuda mal-Iskema I de Eccl (meħuda minn S. ROBERTU BELLARMINO); MANSI 51,579C; u l-Iskema rivedut tal-Const. II de Ecclesia Christi, bil-kommentarju KLEUTGEN: MANSI 53,313AB; PIJU IX, I Tuas libenter; DENZ 1683 (2879).

[76] Cf. CIC, c. 1322-1323

[77] Cf. VAT I., KD Pastor aeternus; DENZ. 1839 (3074)

 

[78] Cf. L-ispjegazzjoni ta' GASSER fil-Konċ. VAT I: MANSI 52,1273 AC.

[79] GASSER, ib.; MANSI 1214A.

[80] GASSER, ib: MANSI 1215CD, 1216-1217A

[81] GASSER ib. MANSI 1213

[82] VAT.I. KD Pastor aeternus, 4; DENZ, 1836 (3074).

[83] It-talba tal-konsagrazzjoni tal-Isqof fir-rit Biżantin; Enchologion to mega,Ruma, 1873, p.139.

[84] C. S. INJAZJU MARTRI , Smyrn. 8,1; ed. FUNK, 1.p.282

[85] Cf. Atti 8,1; 14,22-23; 20,17; u passim

[86] Talba Możarabika; PL 96,759B.

[87] Cf. S. INJAZZJONI MARTRI, Smyrn 8.1; ed. FUNK, 1, p 282./

[88] .S. TUMAS, Summa Theol. III. q.73, a.3.

[89] Cf. S. WISTIN, C. Faustum, 12,20; PL 42,265; Serm.  57,7; PL 38,389 eċċ.

[90] S, LJUN IL-KBIR, Serm. 63,7; PL 54,357C

[91] Traditio Apostolica ta' Ippolitu, 2-3; ed BOTTE, pp.26-30

[92] Cf. It-test tal-examen fil-bidu tal-Konsagrazzjoni episkopali, u t-Talba fit-tmiem tal-Quddiesa tal-istess konsagrazzjoni, wara t-Te Deum.

[93] BENEDITTU XIV, Brevi Romana Ecclesia, 5 Ott 1752 §1; Bullarium Benedict XI|V, t.IV, Ruma, 1758,21; "L-isqof huwa xbieha (typum) ta' Kristu, u jħarreġ l-uffiċċju tiegħu"; PIJU XII, IE Mystici Corporis, l.c., p.211: "Kull wieħed, li fl-isem ta' Kristu, jirgħa u jiggverna l-merħla fdata lilu."

[94] LJUN XIII, IE Satis cognitum, 29 Ġun 1896; ASS 28 (1895-96), p. 732; id. I Officio sanctissimo,  22 Diċ 1887; AAS 20 (1887), p 264. PIJU IX, IA lill-Isqfijiet tal Ġermanja, 12 Mar 1875, u Diskors lill-Konċistorju, 15 Mar 1875 DENZ, 3112-3117, fl-edizzjoni l-ġdida biss.

[95] VAT. I. KD Pastor aeternus, 3; DENZ. 1828 (3061); cf. Relazzjoni ZINELLI : MANSI 52,1114D).

 

[96] Cf .S.INJAZJU MARTRI. Ad Ephes. 5,1; ed. FUNK, 1, p.216.

[97] Cf. S.INJAZJU MARTRI, Ad Ephes, 6,1: ed. FUNK, I. p.218.

[98] Cf. TRENTU, Sess. 23, DeSacr. Ordinis, kap 2; DENZ. 958 (1765), u kan. 6; DENZ. 966(1776).

 

[99] Cf. INNOĊENZ I, Epist. ad Decentium; PL 20,554A; MANSI 3, 1029; DENZ. 98 (215): "Il-Presbiteri, għalkemm huma saċerdoti tat-tieni grad, iżda m'għandhomx il-quċċata tal-episkopat". S.ĊIPRIJANU, Epist. 61,3; ed.HARTEI. p.696.

[100] Cf. INNOĊENZ I, Epist. ad Decentium; PL 20,554A; MANSI 3, 1029; DENZ. 98 (215): "Il-Presbiteri, għalkemm huma saċerdoti tat-tieni grad, iżda m'għandhomx il-quċċata tal-episkopat". S.ĊIPRIJANU, Epist. 61,3; ed.HARTEI. p.696. 

[101] Cf. INNOĊENZ I, 1.c., S.GIRGOR NAZJANZENU, Apol. 11,22; PG 35, 432B. Psewdo –DIJONISJU, Eccl Hier. 1,2: PG 3,372 D.

[102] Cf.TRENTU,Sess. 22: DENZ. 940 (1743); PIJU XII, IE MediatorDei, 20 Nov. 1947: AAS  39 (1947),p.553; DENZ. 2300 (3850).

[103] TRENTU, Sess. 22: DENZ. 938 (1739-40); VAT. II, k.dwar il-liturġija Mqaddsa, n.7 u n.47

[104] Cf. PIJU XII, IE Mediator Dei, I.c., n.67

[105] Cf. S. ĊIPRIJANU, Epist. 11,3: Pl 4,242B; HARTEL, II,2,p.497.

[106] 71 Rit tal-konsagrazzjoni presbiterali, meta jingħata l-ilbies saċerdotali

[107] Rit tal-Konsagrazzjoni saċerdotali, fil-Prefazju.

[108] Cf.S.INJA|ZJU MARTRI, Philad. 4: ed. FUNK, I,p.266; S.KORNELJU L, fil-kitba ta' S.ĊIPRIJANU, Epist. 48,2: HARTEL, II, 2, p. 610.

[109] Constitutiones Ecclesia aegyptine, III,2: ed. FUNK, Didascalia,II p.103, Statuta Eccl, Ant. 37-41: MANSI 3,954

[110] S. POLIKARPU, Ad Phil.5,2: ed. Funk, I, p.300: Kristu jingħad hawn li "sar djaknu ta' kulħadd" . cf. Didachè 15,1: ib., p. 32; S. INJAZJU MARTRI, Trall. 2,3: ib. p. 242. Constitutions Apostolorum, 8,28,4: ed. FUNK, Didascalia, I,p.530.

 

[111] S.Wistin, Serm 340,1; PL 38, 1483.

[112] C. PIJU XI IE Quadragesimu anno, 15 Mej 1931; AAS 23 (1931), pp 221s; PIJU XII, Diskors De quelle consolation, 14 Ott 1951; AAS 43 (1951), pp 790s.

[113]  PIJU XII, Diskors Six ans se sont ecoules, 5 Ott 1957; AAS 49 (1957),p.927.

[114] Mill-Prefazju tal-festa ta' Kristu Sultan

[115] Cf LJUN XIII, IE Immortale Dei, 1 Nov 1885; AAS 18 (1885), pp. 166ss; id.m IE Sapientiae christianae, 10 Jan 1890; ASS 22 (1889-90), pp 397ss; PIJU XII, Diskors Alla vostra filiale, 23 Mar 1958; ASS 50 (1958), p.220: "la legittima sana laicità dello stato."

[116] CIC, kan. 682

[117] Cf. PIJU XII, Diskors De quelle consolation, l.c., p.789: "Fil-battalji deċisivi jiġri kultant li l-aħjar inizjativi jiġu mill-ewwel linja tal-fronti...."  id., Diskors L"importance de la presse catholique, 17 |Frar 1950; AAS 42 (1950), p.256.

[118] Cf. 1Tess, 5,19 u 1Ġw 4,1.

 

[119] Espit. Ad Diognetum, 6; ed. FUNK, 1, p.400, cf, S ĠWANN KRISOSTOMU, in Mt Hom. 46 (47),2: PG 58,478 dwar il-ħmira fil-għaġina

[120] Missal Ruman, Gloria in excelsis. Cf. Lq. 1.35; Mk 1,24; Lq, 4,34; Ġw.6.69 (ho hagios tou Theou; Atti 3.14; 4,27 u 30; Lhud 7,26; 1Ġw 2,,20; Apk 3,7.

[121] Cf. ORIGENE, Comm.Rom 7,7; PG 14, 1122B; Pseudo-MACARIUS De oratione, 11; PG 34, 861AB; S TUMAS Summa Theol. II-II, q. 184, a.3.

[122] S.WISTIN, Retract, II, 18; PL 32,736s; PIJU XII, I|E Mystici Corporis, 29 Ġun 1943; AAS 35 (1943), p. 225.

[123] PIJU XI, EI Rerum OImnium, 26 Jan 1923; AAS 15 (1923), p.50 u pp 59-60; IE Casti Connubii, 31 Dic 1930; AAS 22 (1930), p. 548; PIJU XII, KA Provida Mater, 2 Frar 1947; AAS 39 (1947), p 117; Diskors Annus Sacer, 8 Diċ 1950; AAS 43 (1951), pp 27-28; Diskors Nel darvi, 1 Lul 1956; AAS 48 (1956), pp 574s.

[124] S. TUMAS, Summa Theol, II-11, q. 184, a.5 u 6. De perf. Vitae spir., c.18;  ORIGINE, In Is, Hom, 6.1; PG 13, 239.

[125] Cf. S. INJAZJU MARTRI, Magn. 13,1: ed FUNK, 1,p 241.

 

[126] S.PIJU X, Eżortazzjoni Haerent animo,  4 Aww 1908: AAS 41 (1908), pp 560s; CIC, kan 124; PIJU XI, IE Ad catholici sacerdotli, 20 Dic 1935: AAS 28 (1936), pp. 22s.

[127]Ordo consecrationis sacerdotalis, fl-eżortazzjoni tal-bidu.

[128] S. INJAZJU MARTRI, Trall, 2,3: d FUNK, 1, p244

[129] PIJU XII, Diskors Sous la maternelle protection, 8 Dic. 1958: AAS 50 (1958), p.36

[130] PIJU XI, IE Casti Connubii, 31 Diċ 1930: AAS 22 (1930), pp. 548s. cf. S. ĠWANN KRIŻOSTMU, in Ephes. Hom. 20,2; PG 62, 136ss

[131] 12 S.WISTIN, Enchir 121,32; PL 40,288; S. TUMAS Summa Theol.  I-11, q. 183, a.1; PIJU XII, iA Mentinostrae, 23 Sett 1950: AAS 42 (1950), p.660.

 

[132] Dwar il-kunsilli in ġenerali, cf. ORIGINE, Comm Rom. X, 14; PG 14,12758B; S. WISTIN, De S. Virginitate, 15,15: PL 40, 403; S> TUMAS, Summa Theol. -II, q, 100, a. 2C (fl-aħħar)l; II-11, q. 44, a 4, ad 3.

[133] Dwar is-sbuħija tal-verġnità mqaddsa cf. TERTULLJANU, Exhort, Cast. 10: PL 2,925C; S.  CIPRIANU, Hab Virg, 2, u 22: PL 4,443B u 461As.; S. ATANASJ|U ((?) De Virg.; PG 28,252ss.; S. ĠWANN KRIŻOSTMU, De Virg.; PG 48,533ss.

[134] Dwar il-faqar spiritwali cf.  Mt 5,3 u 19,21; Mk 10,21; Lq.18,22; dwar l-ubbidjenza jġibu  l-eżempju  ta' Kristu Ġw 4,34 u 6,38; Fil 2, 8-10; Lhud 10, 5-7. Mis-Santi Padri u l-fundatur tal-ordnijiet hemm għadd kbir ta' testi

[135] Dwar il-prattika effettiva tal-kunsilli li ma hix proposta bħala obbligu lil kulħadd, cf. S.ĠWANN KRIŻOSTMU, In Mt. Hom. 7,7: PG 57,81s.; S. AMBROĠ, De viduis, 4,23: PL 16,241s.

[136] Cf. ROSWEYDUS, Vitiae Patrum, Antwerp, 162B; Apophtegmata Patrum: PG 65: PALLADIUS, Historia Lausiaca: PG 34,995ss., ed C.BUTLER, Cambridge, 1898 (1904); PIJUXI, KA Umbratilem, 8 Lul 1924: AAS 16 (1924), pp 386-387; PIJU XII, Diskors Nous sommes heureux, 11 Apri 1958: AAS 50 (1958), p 283

[137] PAWLU VI, Diskors Magno gaudio, 23 Mej 1964: AAS 56 (1964), p. 566

[138] CIC, k 487 488, 40; PIJU XII, Diskors Annus Sacer, 8 Dic 1950: AAS 43 (1951), pp.27s; PIJU XII, KA Provida Mater, 2 Frar 1947: AAS 39 (1947), pp.120ss.

[139] PAWLU VI, l.c., p. 567.

[140] Cf. S. TUMAS, Summa Theol. II-II,q.184, a.3 u q. 188, a,2; S.BONAVENTURA. Opusc. XI.  Apologia Pauperum, c.3.3: ed Opera, Quaracchi, t,8, 1898. p.245a

[141]Cf. VAT. I, Skema De Ecclesia Christi, kap.XV, u nota 48: MANSI 51, 549s. u 619s.; LJUN XIII, I Au millieu des consolations, 23 Diċ. 1900: Ass 33 (1900-01), p.361; PIJU XII, KA Provida Mater, I.c., pp.114s.

 

[142] Cf. LJUN XIII, K Romanos Pontifices, 8 Mej. 1881: ASS 13( 1880-81),p.483; PIJU XII, Diskors Annus Sacer, 8 Diċ. 1950: AAS  43 (1951), pp.28s

[143] Cf. PIJU XII, Diskors Annus Sacer, I.c., p.28; PIJU XII, KA Sedes Sapientiae, 31 Mej. 1956: AAS 48 (1956),p.335; PAWLU VI. I.c., pp.570-571.

[144]Cf. PIJU XII, IE Mystici Corporis, 29 Ġun. 1943: AAS 35 (1943), pp.214s.

 

[145] Cf. PIJU XII, Diskors Annus Sacer, I.c.,p.30; Diskors Sous la maternelle protection, 9 Diċ. 1957 AAS 50 (1958), pp.39s.

 

[146] 1 KONĊILJU ta' FIRENZE, Digr, pro Graecis: DENZ. 693 (1305).

[147] Barra mid-dokumenti aktar antiki (li jeħduha) kontra kull forma ta' sejħa ta' l-ispirti sa minn Alessandru IV (27 Sett 1258), cf. Ittra tas-Sagra  Kongr. tas-S.Uffiċċju, De magnetismi abusu, 4 Aw 1856; ASS(1865) pp. 177-178, DENZ 1653-1654 (2823-2825); ir-risposta tas-Sagra Kongr, 24 Apr, 1917: AAS 9 (1917), p 268, DENZ 2182 (3642).

[148] Għal espożizzjoni sintetika ta' din id-dottrina ta' S. Pawl ara : PIJU XII, IE Mystici Corporis:  AAS 35(1943), p 200 u passim

[149] Cf inter alia, S.WISTIN, Enarr, in Ps, 85,24: PL 37, 1099; S. ĠIROLMU, Liber conra Vigilantium, 6: PL 23,344: S.TUMAS, In 4m Snt., d.45, a.3.q.2; eċċ

[150] PIJU XII. IE Mystici Corporis: AAS 35 (1943), p.245.

 

[151] Cf. Ħafna iskrizzjonijiet fil-katakombi Rumani

[152] Cf. GELASIUS I, Decretalis De Libris recipiendis, 3; PL 59, 160, DENZ 165 (353).

[153] S..METODJU, Symposion, VIII,3; GCS (BONWETSCH), p 74.  

[154] Cf. BENEDITTU XV, Decretum approbationis virtutem in causa beatificationis et canonizzationis Servi Dei Joannis Nepomuceni Neumann: AAS 14 (1922),, p 23; bosta diskorsi ta' PIJU XI dwar il-qaddisin; Inviti all-eroismo. Discorsi t. 1-111, Ruma, 1941-1942, passim; PIJU XII, Discorsi e Radiomessaggi t. 10, 1949, pp. 37-43

[155]Cf.. PIJU XII, IE Mediator Dei: AAS 39 (1947) , p.581.

[156] Cf. Lhud 13,7; Sir  44-50; Lhud 11, 3-40; cf. ukoll PIJU XII, IE Mediator Dei: AAS 39, (1947), pp.582-583.

[157] Cf. VAT. I, K De fide catholica, kap 3: DENZ 1994 (3013).

 

[158] Cf. PIJU XII, IE Mystici Corporis: AAS (1943), p. 216

[159] Dwar il-gratitudni lejn l-istess qaddisin, cf, E. DIEHL, Insciptiones Latinae christianae veteres, 1, Berlin, 1925, nn.2008, 2382 u passim.

[160] TRENTU, Sess.25, De invocatione Sanctorum: DENZ, 984 (1821).

[161] BREVJAR RUMAN, Invitatorium in festo Sanctorum Omnium.

[162] Cf. per eżempju 2 Tes 1,10.

[163] VAT II, K Dwar il-Liturġija Mqaddsa, Kap 5, n.104

[164] Kanoni tal-Quddiesa Rumana

[165] KONĊILJU TA' NICEA II, Act V|II: DENZ. 693 (1304).

[166] KONĊILJU TA' FIRENZE:Decretum pro Graecis:  DENZ 302 (600)

[167] TRENTU Sezz 25. De invocatione, veneratione et reliquiis Sanctorum et sacris imaginibus: DENZ,984-988 (1821-1824); Sezz. 25, Decretum de Purgatorio: DENZ 983 (1820); Sezz. 6, Decretum de justificatione, kan. 30: DENZ. 840 (1580).

[168] Mill-Prefazju, permess lil xi djoċesijiet

[169] S. PIETRU KANSIJU, Cathechismus Maior seu Summa Doctrinae Christiane, kap III (ed kritika F. STREICHER, Pars 1,pp 15-16, n.44 u pp 100-101, n.49.

[170] Cf. VAT. II, K. dwar il-Liturġija Mqaddsa, kap 1, n.8.

 

àKOSTANTINOPLI II, ib. 9,375-396.

[172] Kanoni tal-Quddies Rumana

[173] S.WISTIN . de S. Virginitate, 6: PL 40,399.

[174] Cf. PAWLU VI, Diskors fil-Konċilju, 4 Diċ. 1963: AAS 56 (1964), p 37.

[175] Cf. S. ĠERMANU ta' KONSTANTINOPLI, Hom. In Annunt. Deiparae: PG 98,328A; In Dorm, 2: col. 357' S. ANASTASJU ta' ANTIJOKJA, Serm. 2 de Annunt..... 2: PG 89,1377AB; Serm.3,2: col. 1388C; S. ANDREA ta' KRETA, Can. In B.V.Nat. 4: PG 97, 1321B; In B.V. Nat. 1: col 812A; Hom. In dorm. 1: col. 1068C; S. SOFRONJU, Or. 2 in Annunt., 18: PG 87 (3) 2327BD.

[176] S. IRINEW, Adv. Haer. III,22,4: PG 7,959;. HARVEY, 2,123,

[177] S. IRNEW, ibid, HARVEY, 2,124.

[178] S. EPIFANJU: Haer. 78, 18: PG 42,728CD-729 AB

[179] S. ĠIROLOMU, Epist, 22,21: PL 22, 408. cf. S. WISTIN, Serm 51,2,3: PL 38, 335; Serm 232,2: col.1108: S. ĊIRILLU ta' ĠERUSALEM, Catech, 12,15; PG 33,741 AB; S. ĠWANN KRIŻOSTMU In. Ps. 44,7: PG 5,193; S.ĠWANN DAMAXXENU, Hom. 2 in dorm. B.M.V., 3: PG 96,728

[180] Cf. KONĊILJU tal-LATERAN tas-sena 649, kan.3; MANSI 10,1151; S. LJUN IL-KBIR, Epist. ad Flav: PL 54, 759; KONĊILJU ta'-KALĊEDONJA; MANSI 7,462; S. AMBROĠ, De instit. Virg.: PL 16,320.

[181] Cf. PIJU XII, IE Mystici Corporis, 29 Ġun 1943: AAS 35 (1943), pp 247-248.

[182] Cf. PIJU IX, Bulla ineffabilis. 8 Diċ 1854; Acta Pii IX, 1,1 p 616; DENZ 1641 (2803).

[183] Cf PJIJ XII, KA Munificentissimus, 1 Nov 1950: AAS 42 (1950); DENZ 2333 (3903). Cf S.ĠWANN DAMAXXENU, Enc. In dorm. Dei genitricis, Hom. 2 u3: PG 96,721-761, speċjalment col. 728B; S.ĠERMANU ta' KOSTANTINOPLI, In. S. Dei gen. dorm. Serm.1: PG 98(6), 340-348, Serm. 3: col.361; S. MODEST ta' ĠERUSALEMM, in dorm. SS.  Deparae: PG 86(2); 3277-3312.

[184] Cf PIJU XII, IE Ad coeli Reginum, 11 Ott 1954: AAS 46 (1954), pp. 633-636; DENZ 3913ss. Cf. S. ANDRIJA ta' KRETA, Hom 3, indorm. SS. Deiparae: PG 97,1089-1109; S.ĠWANN DAMAXXENU, De fidi orth., IV,14; PG 94, 1153-1161

[185]Cf, KLEUTGEN, test rivedut De mysterio Verbi incarnati, kap IV; MANSI 53,290. cf S. ANDRIJA ta' KRETA, In nat. Mariae, sermo 4; PG (97,865A; S. ĠERMANU ta' KOSTANTINOPLI ,In annunt. Deiparae; PH 38,321BC; In dormitione Deiparae, III: col, 361D; S. ĠWANN DAMAXXENU, In dorm, B.V.Mariae, Hom. 1,8: PG 96,712BC-713A

[186] Cf LJUN XIII, IE Adiutricen populi, 5 Sett 1895: AAS 15(1895-96), p.303; S. PIJU X, IE ad diem. Illum,

2 ta'Frar 1904; Acta I, p. 154; DENZ 1978a (3370);PIJU XI, IE Miserentissimus 8 Mej 1928; AAS 20 (1928)

p.178; PIJU XII,  Messaġġ bir-radju, 13 Mej 1946: AAS 38 (1946). p.266.

[187] S. AMBROĠ, Epist. 63: PL 16,1218

[188] S. AMBROĠ, Expos. Lc. II,7: PL 15,1555.

[189] Cf Pseudo. PIETRU DAMIAN, Serm 63: PL 144,861AB; GODEFRIDUS A S. VICTORE, In nat.  B.M., Ms. Parigi,Mazarine, 1002, fol. 109r., GERHOL ta' REICHESBERG, De gloria et honore Filii hominis, 10: PL 194,1105AB

[190] S.AMBROĠ, l.c. u Expos. L.c. X. 24-25: PL 15,1810; S.WISTIN, In lo. Tr.. 13,12; PL 35, 1499; cf Serm 191, 23: PL 38,1010; eċċ cf. ukoll ISAAC DE STELLA, Serm 51: PL 194,1863A.

 

[191] ''Sub tuum praesidium''

[192] KONĊILJU ta' NICEA II, tas-sena 787: MANSI 13,378-379; DENZ. 302(600-601); TRENTU, Sess 25: MANSI 33.171-172

[193] Cf. PIJU XII, Messaġġ bir-radju, 24 Ott 1954: AAS 46 (1954), p. 679; IE. Ad coeli Reginam, 11 Ott 1954: AAS 46 (1954), p.637

[194] Cf PIJU XI, IE Ecclesiam Dei, 12 Nov 1923: AAS 15(1923) [.581; PIJU XII, IE Fulgens corona, 8 Sett 1953: AAS 45 (1953). Pp.590-591